Interview

Gerda Verburg bestrijdt ondervoeding, zonder ook maar een cent uit te delen

Beeld Werry Crone

Oud-politica Gerda Verburg strijdt namens de Verenigde Naties tegen ondervoeding. De politiek leiders op wie ze zich richt, krijgen geen geld maar advies. 'Nog altijd zijn mensen in het Westen geneigd om schooltjes te bouwen en zeggen Afrikanen dat hun problemen aan het Westen te wijten zijn. Maar hun leiders moeten zelf aan de slag.'

Bijna het hele jaar reist Gerda Verburg, voormalig CDA-Tweede Kamerlid en minister van landbouw, natuur en voedselkwaliteit, de wereld rond. Voor de Verenigde Naties werkt ze aan plannen om ondervoeding tegen te gaan. De Scaling Up Nutrition-beweging (SUN) die ze coördineert en waarvan zestig landen lid zijn, brengt haar naar Tsjaad, Ivoorkust, Indonesië, Vietnam, India, Peru, Zambia... 

Vakantie in Nederland betekent dat ze nu op de fiets is gekomen, dertig kilometer door de regio waar ze als boerendochter opgroeide.

Verburg richt zich als assistent-secretaris-generaal bij de VN op de opvolgers van de Millenniumdoelen, de Sustainable Development Goals (SDG’s). Ze houdt zich vooral bezig met het tweede doel: in 2030 mag niemand meer honger lijden. Woensdag spreekt ze daarover op het Christelijk-Sociaal Congres op Landgoed Zonheuvel in Doorn, dat ‘bezield leiderschap’ als thema heeft. 

In haar werk ontmoet Verburg vele leiders. Ministers uit alle hoeken van de wereld. Topmensen van internationale ondernemingen. Voorlopers bij maatschappelijke organisaties. Ze spreekt iedereen aan op zijn eigen verantwoordelijkheid. Wijs niet naar een ander, maar pak de problemen zelf op. 

Verkeerde zakken

Zorgen dat niemand achterblijft, dat is de kern van de SDG’s, waar 193 landen zich aan hebben verbonden. “Wat ik mooi vind, is dat landen zelf verantwoordelijk zijn voor de oplossing van hun problemen. Niet de Wereldbank, de VN of donorlanden die ontwikkelingshulp verstrekken. Nog altijd zijn mensen in het Westen geneigd om schooltjes te bouwen en zeggen Afrikanen dat hun problemen aan het Westen te wijten zijn, aan het kolonialisme. Maar hun leiders moeten zelf aan de slag. Wij kunnen daarbij assisteren.”

Verburg komt in landen met een zwak bestuur, waar geld in verkeerde zakken belandt. “Sommige landen melden zich aan bij onze beweging omdat ze verwachten dat wij voor fondsen zorgen. Ik zeg meteen als ik binnenkom: we nemen geen geld mee. De landen moeten plannen schrijven, beleid ontwikkelen en daar het eigen budget voor aanspreken. Wij bieden expertise via ons netwerk, waarbij 2200 maatschappelijke organisaties en vierhonderd bedrijven zijn aangesloten.”

Het secretariaat van de SUN-beweging in Genève krijgt financiële steun van enkele landen, waaronder Nederland, en de Bill en Melinda Gates Foundation. De problemen zijn groot. In Zambia heeft bijvoorbeeld 40 procent van de kinderen jongeren dan vijf jaar een groeiachterstand. 

“Door ondervoeding hebben ze onderontwikkelde lichamen en hersenen. De gebreken die zo ontstaan in de eerste duizend dagen van een kinderleven kunnen nooit worden ingehaald. Betere voeding zorgt ervoor dat kinderen beter presteren op school. Dat bezorgt ze een betere baan. Zo is het thema verbonden met andere SDG-doelen, zoals goede gezondheid of fatsoenlijk werk. Landen die ondervoeding aanpakken, boeken vooruitgang op allerlei terreinen.”

Sleutelrol voor supermarkt

Helaas is het aantal mensen dat honger heeft of ondervoed is in 2017 gestegen, voor het eerst in jaren, zegt Verburg. “Vooral door de droogte in Oost-Afrika. In de breedte hebben de landen van de SUN-beweging een stapje voorwaarts gezet. Dat het kan, blijkt in Ethiopië. Daar is ondervoeding in zestien jaar met 20 procent afgenomen.”

De opvatting dat de Afrikaanse landbouw het moeilijk heeft doordat de VS en de EU hun economische belangen te goed beschermen, noemt Verburg te makkelijk. “De markt openen is geen wondermiddel. Zorg eerst dat mensen, ook vrouwen, de mogelijkheid krijgen om bedrijfjes op te zetten en kwaliteit te leveren.” Veel Afrikaanse boeren ontbreekt het aan een goede markt en logistiek in eigen land.

Het voedingsprobleem is complex. De hele keten moet op de schop en dat kan alleen als bedrijven meedoen. Zoals supermarkten, die een sleutelrol spelen doordat zij tussen klanten en internationale productieketens staan, zegt Verburg. Bedrijven die in een land een fabriek neerzetten, moeten niet alleen aandeelhouders plezieren, maar ook bedenken wat ze voor de maatschappij betekenen. De VN verwachten ook dat politieke leiders bedrijven daarop aanspreken. 

Bij de buren

“In Cambodja zei ik tegen de minister van economie en handel: het zou mooi zijn als u nieuwe bedrijven niet alleen vraagt wat ze nodig hebben om in Cambodja te komen ondernemen en voor banen te zorgen. Vraag ze ook: bent u bereid om in onze samenleving te investeren? Wilt u de werknemers gezonde voeding aanbieden, moederschapsverlof regelen en vrouwen de kans bieden om borstvoeding te geven in het bedrijf? De minister antwoordde: Mevrouw, dat zou ik zo graag willen. Maar als wij eisen stellen, investeren ze bij de buren. Zo eenvoudig is het dus niet.”

Een goed voorbeeld van leiderschap in bestuurskamers? “DSM heeft een fabriek in Rwanda gebouwd, die cassave opkoopt bij lokale boeren en hoogwaardige voedingsstoffen toevoegt. Dat staat in Kigali als ontbijtproduct in de winkel.”

Kamerlid, minister, ambassadeur bij de VN

Gerda Verburg (Zwammerdam, 1957) was Tweede Kamerlid voor het CDA van 1998 tot 2007 en van 2010 tot 2011. Tussendoor was ze minister van landbouw, natuur en voedselkwaliteit in het vierde kabinet-Balkenende. In 2011 nam ze afscheid van de Nederlandse politiek en werd ze de Nederlandse ambassadeur bij de voedsel- en landbouworganisaties van de Verenigde Naties. In 2016 benoemde secretaris-generaal Ban Ki-moon haar tot coördinator van de Scaling Up Nutrion-beweging, die de strijd aangaat met ondervoeding en andere voedselproblemen, zoals obesitas. Haar termijn is verlengd tot 2020.

Lees ook:

Wie stilt de energiehonger van Afrika?

Op het Afrikaanse platteland kunnen windmolens of zonnepanelen een revolutionair effect hebben. 

'Straks wíllen Afrikanen niet eens meer naar Europa'

Als een van de succesvolste zakenvrouwen van Afrika heeft de Nigeriaanse Amy Jadesimi een uitgesproken, kritische mening over Europa. Vooral in het migratiedossier slaan we de plank volgens haar helemaal mis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden