Gerard Fieret: slordige foto's met sterke composities

Beeld Gerard Fieret

Fotograaf Gerard Fieret, alias de duivenman, was een excentrieke eenling. Zijn avontuurlijk afgedrukte foto's zijn vanaf zaterdag te zien in Den Haag.

Honderdduizend foto's had Fieret gemaakt, volgens Fieret. Maar ja, daarvan was maar een klein deel bewaard, de meeste van zijn negatieven waren gejat. 'Een van zijn vijanden' had ze meegenomen, uit zijn atelier. Net als honderden gedichten, zó van de tafel van zijn stamcafé gegrist, om terecht te komen in een bundel van een ander. Iemand met een bekende naam, die hij uit angst voor repressailles niet noemde. En het museum had tachtig procent van zijn werk verduisterd.

Fieret was een eenling. De laatste jaren van zijn leven zorgde hij voor de stadsduiven: hij fietste dagelijks een vaste route door Den Haag om ze bij te voeren, die 'slachtoffers van door slechte mensen georganiseerde lange afstandsvluchten' zoals hij de duiven zag. 

Dichter en fotograaf Gerard Petrus Fieret (1924-2009) had zijn vertrouwen in de mensheid ergens onderweg verloren. Grote stempels met 'Copyright Gerrit Petrus Fieret' staan pontificaal op zijn foto's, soms meerdere keren naast elkaar, daarbij ook nog een ferme handtekening van de kunstenaar. Een zelfportret is volledig bedekt onder zijn handtekening. '

Begin jaren tachtig was hij gestopt met fotograferen, 'hij had alles vastgelegd', en richtte zich op het tekenen op bierviltjes. In Den Haag, zijn stad, is nu een tentoonstelling gewijd aan zijn foto's, die eerder al in Parijs was te zien. Om te laten zien dat Fieret ondanks (of dankzij) zijn eigenaardigheden toch een bijzonder oeuvre heeft achtergelaten.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld TR BEELD

Grove korrel

Die foto's zijn anders dan de meeste kunst-, mode- of nieuwsfoto's uit die tijd - en dat is een understatement. Zelfportretten voor de spiegel of met een zelfontspanner, onscherpe foto's op straat van voorbijgangers - hun hoofd valt buiten het kader - of een step tegen een lantaarnpaal, en natuurlijk vrouwen. Naakt of halfnaakt in zijn atelier, terwijl ze zich uitkleden, Fieret omarmen, en 'in het wild' rondlopen.

Bovendien zijn ze avontuurlijk afgedrukt: met grove korrel, veel licht-donkercontrast, soms een grijze waas omdat de fotograaf iets te losjes met de chemicaliën was omgegaan. Je zou ze slordig kunnen noemen, als ze niet zo vaak toch een heel oorspronkelijke, sterke compositie hadden. De onderwerpen zijn misschien simpel, misschien ordinair, vooral de zich uitkledende meisjes, toch weten ze wel meteen associaties op te roepen met andere, oudere kunst.

De zelfafgedrukte zwart-witfoto's vielen ook musea op. Al in 1967 kocht Henri van de Waal, hoogleraar kunstgeschiedenis en hoofd van het Prentenkabinet in Leiden, een aantal foto's. Fieret profiteerde van de erkenning: elke week stuurde hij het instituut een grote hoeveelheid foto's op. 

Een van de medewerkers van het instituut ging langs bij de fotograaf en beschreef wat hij aantrof. 'Het is onbegrijpelijk dat uit de hem ter beschikking staande 'donkere kamer' ook maar één goede foto tevoorschijn komt. Aan- en afvoer van water is er niet. De wand is dichtgeplakt met oud papier en vodden. De man die hier kan werken moet wel over een enorme wilskracht beschikken.'

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld TR BEELD

Verleden

Over zijn verleden vertelde Fieret weinig. Zijn vader was overleden toen hij twee was, hij was een opstandig kind en kwam terecht in internaten. En hij schreef gedichten en maakte tekeningen. In 1939 - hij was vijftien - volgde hij de vooropleiding van de kunstacademie in Den Haag en ging in de leer bij een glas-in-loodschilder. Zijn internaat stuurde hem in 1943 naar Duitsland voor de Arbeitseinsatz, hij wist te vluchten en dook onder bij een Duitse boer.

Terug in Nederland zat hij een jaartje op de Haagse kunstacademie, daarna was hij als conciërge en tekenmodel betrokken bij de Haagse Vrije Academie, een instituut dat bekendstond om de losse, open manier van lesgeven. Hij is handelaar in etnografica als hij in 1959 een fotocamera koopt. 

Het medium slokt hem meteen op, hij vraagt modellen van de academie voor hem te poseren, soms ook meisjes op straat. Hij ziet de fotografie, zo zegt hij zelf, als de ideale combinatie van het grafische uit tekeningen en etsen, en de waarneming. Het gaat hem niet om de perfecte foto op het juiste moment maar om de foto als kunstvorm, iedere afdruk is uniek. Mislukte foto's bestaan niet.

Jerrycans

Dankzij de belangstelling van Van de Waal komen er tentoonstellingen en publicaties met zijn werk. Fieret schenkt het grootste deel van zijn foto's aan het prentenkabinet, en komt regelmatig kijken. In 1972 verwatert het contact, en beschuldigt Fieret de universiteit ervan zijn werk te hebben verduisterd of gestolen. 

Ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag organiseert het Haags Gemeentemuseum in 2004 een overzichtstentoonstelling. In 2009 overlijdt Fieret aan een longontsteking. Een jaar na zijn overlijden worden de 'gestolen' negatieven gevonden, in twee jerrycans, achter in zijn duivenhok. Het materiaal uit één van de containers was onbruikbaar, de honderden uit de andere zijn nu veilig, in het museum.

'Gerard Petrus Fieret. Mislukte foto's bestaan niet', van 20 mei tot 10 september in het Fotomuseum Den Haag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden