'Geraffineerd en met machtsmisbruik'

Resultaten wetenschapper waren te mooi om waar te zijn, maar niemand kreeg toegang tot de data

"De omvang van deze fraude raakte me persoonlijk", zegt Pim Levelt kort nadat zijn commissie de eerste inschatting van de fraude door de Tilburgse hoogleraar Diederik Stapel heeft gepresenteerd.

Hoe kan iemand zoiets minstens acht jaar ongestraft doen?
"Hij deed het heel geraffineerd en met machtsmisbruik. Daarnaast was de drempel om over zoiets te klagen te hoog aan de Universiteit van Tilburg. Dat moest je doen bij de rector magnificus, en dat doe je als masterstudent of promovendus niet snel."

Er is drie keer geklaagd dat de resultaten van Stapel verdacht waren. Waarom zegt u toch met zekerheid dat, tot de laatste keer, niemand harde aanwijzingen had?
"We hebben gesproken met de eerste klokkenluider, en we konden begrijpen dat die te weinig informatie had. De drie jonge onderzoekers die naar de rector zijn gegaan, wisten ook van de tweede groep klokkenluiders. Ook bij die groep was het bewijs nog niet overtuigend. We hebben achteraf ook alle hoogleraren bij psychologie gesproken, en twee daarvan vonden de resulaten van Stapel ook al te mooi om waar te zijn, maar zij hadden geen bewijzen."

Is het manco niet dat hoogleraren vooral communiceren met mensen onder hen en niet kritisch zijn op collega-professoren?
"Dat was hier zeker het geval. De meest directe collega van Stapel, Marcel Zeelenberg, nam gewoon aan dat Stapel zijn materiaal verkreeg door bezoek aan scholen en plaatste daar geen vraagtekens bij. Beiden bespraken hun onderzoek vooral met medewerkers. Maar dat was niet het enige probleem: deze fraude kon voortduren doordat de checks and balances niet goed functioneerden. Niemand kreeg toegang tot de data van Stapel. Makkelijk was dat ook niet, je bent als jonge onderzoeker kwetsbaar. De drie wetenschappers die naar de rector stapten, verdienen een groot compliment. Hun gedrag, en het feit dat Stapel alleen handelde, is het enige positieve in deze zaak."

Weet u waaróm Stapel het deed?
"Er zal vast ooit een psycholoog dit gedrag gaan verklaren. Maar daar houd ik mij ver van, het gaat mij om de schade die jonge onderzoekers is berokkend."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden