Opinie

Gepolder lost niets op in Groningen

Beschadigde woning in de stutten in de buurt van Loppersum. Beeld ANP
Beschadigde woning in de stutten in de buurt van Loppersum.Beeld ANP

De aardbevingsproblematiek in Groningen had veel eerder als crisis, als sluimerende ramp moeten zijn aangemerkt. Dat had de vertrouwensbreuk met Den Haag voorkomen, betoogt Gert-Jan Ludden, adviseur crisisbeheersing.

Vorige week verscheen de voorzitter van de raad van bestuur van het UMCG, Jos Aartsen, in het nieuws, omdat ook zijn ziekenhuis getroffen was door een recente aardbeving. Hij stelde onomwonden vast dat er geen sprake is van een economisch probleem, maar van een veiligheidsprobleem. 

Deze uitspraak raakt precies de kern. De aardbevingsproblematiek had gezien de omstandigheden en impact allang als crisis (sluimerende ramp) moeten worden aangemerkt. Een crisis creëert urgentie en doorzettingsmacht, een multidisciplinaire aanpak waarbij de belangen van de getroffenen centraal staan en biedt de mogelijkheid noodwetgeving en noodfondsen te activeren. Vele malen slagvaardiger dan uitzichtloos door blijven polderen en langs elkaar heen werken. Wat had er dan moeten gebeuren?

Aan de crisistafel

Allereerst had de Veiligheidsregio Groningen veel eerder de regie naar zich toe moeten trekken. Deze organisatie, waarbinnen brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening en bevolkingszorg vallen onder een regionaal bestuur (alle burgemeesters onder voorzitterschap van de burgemeester van Groningen), is verantwoordelijk voor regionale rampenbestrijding en crisisbeheersing. Het regiobestuur had via publiek-private samenwerking, het betrekken van kennisinstituten en de inzet van operationele diensten zoals defensie vroegtijdig veel problemen kunnen oplossen. 

Met alle partijen aan de crisistafel had de Veiligheidsregio krachtiger kunnen optreden dan via de stroperige overlegstructuren van de afzonderlijke gemeenten en de Commissaris van de koning. Een gemiste kans, omdat crisismanagement tot de kerntaken van de Veiligheidsregio behoort.

Meer dan af en toe een kwartiertje

Ook op nationaal niveau had men de aardbevingen als crisissituatie moeten bestempelen. Dat betekent dat het Groningendossier geen verantwoordelijkheid is voor minister Wiebes van economische zaken, maar voor zijn collega Grapperhaus van justitie en veiligheid. 

Bij grootschalige crises wordt normaliter een ministerieel comité crisisbeheersing geactiveerd, dat onder zijn leiding in samenspraak met alle betrokken departementen, de Veiligheidsregio Groningen en de Nam de crisis had moeten oplossen. Dat sorteert meer effect en daadkracht dan af en toe een kwartiertje aandacht op een overvolle agenda van de ministerraad. Ook Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV) Dick Schoof had zich meer mogen concentreren op Groningen. Zijn portefeuille is namelijk breder dan terrorisme en cybercrime.

Een ramp geeft richting

Groningen laat duidelijk zien dat we in Nederland op het terrein van moderne crisisbeheersing nog veel progressie kunnen maken. In de media miste ik de deskundigen die deze crisis beter hadden moeten duiden. Blijkbaar waren de analyses rond de ‘slag bij Dokkum’ (intocht Sinterklaas) en het plaatsen van inrijbeperkende bloembakken in de Kalverstraat belangrijker thema’s. Ook de Onderzoeksraad voor Veiligheid laat te weinig van zich horen, waar een diepgaand onderzoek naar falend crisismanagement gerechtvaardigd lijkt. De oproep tot een parlementaire enquête zal niet lang op zich laten wachten.

Een ramp op zijn tijd geeft richting aan het beleid. Het zou toch schokkend zijn als bij een volgende catastrofale aardbeving Jos Aartsen weer in het nieuws verschijnt met de mededeling dat het UMCG volledig is ingestort met 1400 dodelijke slachtoffers tot gevolg. Laten we niet op deze dramatische wake-upcall wachten, maar nu al leren van de falende crisisaanpak in Groningen.

Het aloude Thomas-theorema doet hier van zich spreken: als je vindt dat iets een crisis is, moet je er ook naar handelen en de daarbij passende structuren, verantwoordelijkheden en bevoegdheden hanteren. Dat had niet geleid tot de onoverbrugbare vertrouwensbreuk tussen de Groningers en de overheid. Kortom: polderen als het kan, maar crisismanagement als het moet!

Lees ook:

De Groningers wisten het al, maar nu staat het zwart op wit: de aardbevingen door gaswinning tasten hun gezondheid en hun gevoel van veiligheid ernstig aan. Zo ernstig, dat er op termijn mensen aan kunnen overlijden. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden