Gepaste waakzaamheid kan ook omslaan in verdachtmakingen

Wanneer zijn immigranten een bedreiging voor je gekoesterde manier van leven? Dat is een vraag die de laatste tijd vaker in Nederland wordt gesteld. De laatste weken wordt de aandacht vooral gevestigd op Nederlandse Turken, die zich te weinig Nederlander zouden voelen. Maar deze vraag wordt ook gesteld in de bredere context van terrorisme. Onder immigranten kunnen zich radicale extremisten bevinden die Nederlandse verworvenheden verwerpen en een andere, gevaarlijke en gewelddadige ideologie aanhangen. De nieuwste partij die meedoet aan de Tweede Kamerverkiezingen, Forum voor Democratie, eist: 'ons integratiebeleid moet gericht zijn op onverkort opgaan in de Nederlandse samenleving inclusief alle door ons in de laatste eeuwen overwonnen waarden'.

De Amerikaanse geschiedenis geeft aan hoe onwenselijk zulke standpunten zijn, zelfs als je erkent dat immigranten een gevaar voor de samenleving kunnen vormen, wat soms ook zo is.

Ik moest daaraan denken toen ik recentelijk de levensgeschiedenis van een landverrader las, een man die lange tijd ongehinderd atoomgeheimen kon doorspelen aan de Sovjet-Unie, waardoor dat land al in 1949 een kernbom kon namaken, slechts vier jaar na de uitvinding in de Verenigde Staten.

George Koval werd in 1913 in Sioux City in Iowa geboren, in mijn staat en op slechts zeventig kilometer van mijn geboortedorp, in een stad waar veel Joden uit Oost-Europa zich hadden gevestigd. Zijn ouders waren immigranten uit een plaatsje in de buurt van Minsk in Wit-Rusland. Ze behoorden tot de middenstand. George (Zhorzh) was een goede leerling en studeerde voor ingenieur aan de Universiteit van Iowa, mijn alma mater. Maar ondanks hun integratie bleven de Kovals gehecht aan ondemocratische politieke ideeën uit hun verleden. Net als veel Joden uit Oost-Europa lieten ze zich inspireren door radicale ideeën waarin onrecht (zoals zij onder de tsaren hadden meegemaakt) bestreden moest worden met radicaal verzet. Als tiener vertelde George al aan zijn buren dat hij communist was geworden. Tijdens de Grote Depressie aan het begin van de jaren dertig besloot het gezin terug te keren naar de Sovjet-Unie.

George keerde enige jaren later terug naar de VS - nu als spion voor de GRU, de buitenlandse inlichtingendienst van de Sovjet-Unie. Hij nam een nieuwe identiteit aan en werd onderdeel van een speciale Amerikaanse legereenheid, waar hij al snel werd gepromoveerd tot medewerker bij het Manhattan Project, waar de eerste kernwapens werden ontwikkeld. Zo kon hij de Russen laten weten hoe belangrijk de rol van polonium was. Voordat hij werd ontdekt ontsnapte hij naar de Sovjet-Unie, waar hij tot op hoge leeftijd in Moskou woonde.

In die tijd wist bijna niemand wat Koval deed. Maar er waren andere Joodse Amerikanen van Oost-Europese afkomst die wel werden opgepakt als spionnen en veel publiciteit genereerden, onder wie het echtpaar Julius en Ethel Rosenberg. Dit echtpaar werd schuldig bevonden en geëxecuteerd. Door de spionage van communisten werd veel schade toegebracht aan de Amerikaanse veiligheid en groeide een totalitair regime in kracht.

Maar wat wij ons nu vooral herinneren is niet de schade die de spionnen aanrichtten, maar de overdreven reactie en demagogie van senator Joe McCarthy, die overal communisten ontdekte bij de overheid en in Hollywood. Door de heksenjacht op communisten zijn veel onschuldige levens kapotgemaakt, onder wie die van veel Joodse Amerikanen. De zogenoemde House Un-American Activities Committee beleefde rond 1950 gouden jaren in de zoektocht naar burgers die zich niet wilden conformeren aan 'Amerikaanse' normen.

Zo ver is het vandaag nog niet in Nederland. Maar deze bladzij in de Amerikaanse geschiedenis maakt duidelijk dat gepaste waakzaamheid tegen reële gevaren snel kan omslaan in verdachtmakingen waarbij een hele groep in een kwaad daglicht wordt gesteld en van iedereen geëist wordt dat zij zich cultureel conformeren. Zulke uitwassen moeten met klem worden verworpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden