Gepassioneerd als een bekeerling

Jean Kirkpatrick was dé apostel van de anti-communistische buitenlandse politiek van de Amerikaanse president Ronald Reagan. Ook was ze de eerste vrouwelijke VN-ambassadeur voor haar land. Gisteren werd bekend dat ze, op 80-jarige leeftijd, is overleden.

Kirkpatrick was gepassioneerd en recht-voor-zijn-raap in haar afkeer van de Sovjet-Unie en alles waar die voor stond. Haar uitgesprokenheid vertoonde tekenen van de passie van een bekeerling. Kirkpatrick, geboren als Jeane Duane Jordan, flirtte als studente openlijk met het marxisme. Ze was lid van de jeugdafdeling van de Socialistische Partij in de VS.

In de jaren ’70 werd ze actief als Democraat en steunde de campagne van de linkse oud-vice-president Hubert Humprey voor het presidentsschap. Maar de groeiende invloed van ’nieuw links’ in de partij, die fel tegen Vietnam-oorlog afzette, ging haar dwars te zitten. Ze nam de partij vooral kwalijk dat het anti-communistische van haar presidenten John F. Kennedy en Harry Truman verloochende.

Haar tweede bekering vond plaats in 1979, toen ze een artikel schreef voor een tijdschrift dat een spreekbuis was voor de zogeheten neoconservatieven, teleurgestelde Democraten, zoals zijzelf, die een antitotalitaire buitenlandse politiek wilden.

In haar stuk stelde Kirkpatrick dat de VS zich niet meer continu moesten verontschuldigen tegenover de Derde Wereld voor hun beleid. Dat was niet alleen ’moreel onnodig’. Het was ook ’politiek ongepast’. De toenmalige Democratische leiders verwarden ’idealisme’ met ’masochisme’. Het artikel „veranderde mijn leven”, zei ze later.

Oud-gouverneur van Californië Ronald Reagan kreeg het onder ogen. Die was zo ingenomen met haar stellingen dat hij haar direct liet bellen om af te spreken met hem en zijn staf. Ze stemde in met de bijeenkomst. „Ik legde neer en de telefoon ging weer. Een stem zei: ’Dit is het Witte Huis’.’’ Het was de topadviseur van toenmalige Democratisch president Jimmy Carter.

Carter wilde eveneens met Kirkpatrick afspreken om meer over haar buitenland-ideeën te horen. „Ik zeg [tegen de Witte Huis-adviseur]: ’Heel erg bedankt. Maar ik denk dat het te laat is’.” Kort daarna werd ze lid van Reagans campagneteam voor de verkiezingen van 1980, waarin hij Carter versloeg.

De nieuwe president was zo verrukt over haar stijl en ideeën dat hij haar vroeg ambassadeur bij de Verenigde Naties te worden. Ze zou de post vier jaar bezetten. Daar trok ze consequent ten strijde tegen de communistische lidstaten en de Derde Wereldlanden die antikapitalistisch waren. Ze was bereid de steun van dictators te accepteren in het gevecht tegen het communisme. Het militaire regime in Argentinië kon vooral op haar sympathie rekenen.

Ze werd ook fel criticaster van het VN-systeem zelf. Ze noemde het een waanidee dat enige regering zijn belangen aan die van andere ondergeschikt maakte. Zij stond pal voor wat zij als Amerika’s voordeel zag. De beraadslagingen in de Veiligheidsraad leken meer op „een roofoverval, dan op een politiek debat of een poging problemen op te lossen’’, zei ze ooit vol misprijzen. Ze eiste interne hervormingen.

Hoewel ze lid was van een conservatieve Republikeinse regering, bleef zij Democraat. Het Witte Huis gebruikte haar bij campagnes om Democraten ervan te overtuigen dat ze gerust op Reagan konden stemmen. Tijdens de Republikeinse conventie van 1984 viel Kirkpatrick haar Democratische partij fel aan. Ze noemden hen de ,,Geef-Amerika-als-eerste-overal-de-schuld-van-kliek’. Pas na die verkiezingen, die Reagan won, werd ze lid van de Republikeinse partij.

Na 9/11 riep ze het Congres op een oorlogsverklaring tegen het ’nieuwe totalitarisme’ af te geven. Ze bleef met de neoconservatieven omgaan, maar hield afstand van de huidige president Bush. ,,Ik geloof niet dat we de plicht hebben om ons in een nieuwe vorm van imperialisme te storten.’’ Bush ging haar te ver. Ze zag niet in hoe Amerika Irak binnen enkele jaren kon veranderen.

In een van haar laatste interviews zei ze nog altijd trots te zijn dat ze het buitenlandbeleid van Amerika radicaal had helpen ombuigen en de sfeer in de VN had helpen veranderen.

De laatste jaren was ze door ziekte minder actief. Volgens een medewerker is ze in haar slaap gestorven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden