Geofoons luisteren de bodem af

Verfijnde meetapparatuur moet bevingen in kaart brengen. Nam vraagt Groningers ook eigen metingen te melden.

Als een stofzuiger die moeite heeft met een te groot brok, zo klinkt de boor van Zeerijp 1. Hij ondervindt wat weerstand aan het einde van de duizend meter dikke zoutlaag, ruim drie kilometer onder Loppersum. Nog een dag of twee, schat putingenieur Manon Jongens, dan is het zandsteen bereikt.

Dan kunnen enkele monsters worden genomen voor onderzoek naar de porositeit van het gesteente. En daarna kan de Nam geofoons, kleine fijngevoelige meetinstumenten, laten zakken om te voelen waar de aardbevingen plaatshebben en wat hun effect is op de bodem. Intussen brengt Deltares de bovenste laag van zo'n tweehonderd meter in kaart. Zand, veen, klei, wat maakt dat uit voor de grondversnelling na een beving?

"Dertig miljard kuub is nog steeds te veel", twittert actiegroep Schokkend Groningen. "Alleen een blijvend lager niveau van gaswinning in het hele gasveld leidt tot een lagere kans op sterke aardbevingen", schrijft de Groninger Bodem Beweging. De provincie ziet het besluit van minister Kamp 'als een noodzakelijke opmaat naar verdere vermindering' waarop de regio al langer aandringt.

De Groningers blijven boos, maar de Nam ziet lichtpuntjes. Onderzoek, waarop de minister zijn besluit mede heeft gebaseerd, laat zien dat de dreiging in het Groningergasveld minder groot is dan eerder was gedacht, zeggen de eigen onderzoekers Jan van Elk en Martijn Kleverlaan. En het sluiten van de vijf clusters bij Loppersum, die alleen nog mondjesmaat gas mogen pompen, brengt de risico's duidelijk omlaag.

"Dat effect is tijdelijk, maar het duurt zeker vijf jaar voor de druk zich heeft verplaatst en de seismologische dreiging weer toeneemt. Die tijdspanne moeten we gebruiken om huizen te versterken", aldus Van Elk. Want dat blijft nodig zolang een alternatief met het injecteren van stikstof, om de druk in de bodem weer te herstellen, niet volledig is onderzocht. De Nam wil dit najaar zelfs een testhuis bouwen en dat kunstmatig heen en weer schudden om te kijken hoe sterk het metselwerk moet zijn om bevingen te weerstaan.

De bodem onder Loppersum lijkt brozer dan elders in het Groningergasveld, wat zou verklaren waarom hier de zwaarste aardbevingen zijn geweest: 3.6 in Huizinge op 16 augustus 2012, 3.5 in Middelstum op 8 augustus 2006 en 3.3 in Zandeweer op 7 februari 2013. Ook in Westeremden, Leermens en Garrelsweer sloeg de Schaal van Richter de afgelopen jaren een keer tot boven 3 uit.

Maar eigenlijk is Richter niet zo belangrijk, zegt Martijn Kleverlaan. De bevingen in Groningen, veroorzaakt door het winnen van gas, zijn immers niet te vergelijken met tectonische aardschokken die op natuurlijke wijze ontstaan. Onderzoek moet inzicht geven hoe de Groningse bodem reageert als het gas uit de zandsteenlaag is verdwenen. De steenmonsters zullen in het laboratorium worden getest op sterkte en samendrukbaarheid. En de geofoons gaan vertellen wat er in de diepte gebeurt.

Zeerijp 1 is een stille put, hier is nooit gas gewonnen. De put is in de jaren zeventig van de vorige eeuw aangeboord voor monitoring en dat doel heeft-ie nu weer. De Nam boort eigenlijk twee pijpen, om in allebei een ketting van vijftien metalen buizen te laten zakken, elk voorzien van vier geofoons. Ook elders in het veld zitten honderden geofoons in de grond. Toch verwelkomt de Nam ook de metingen die bewoners zelf verrichten, met eigen apparatuur, zegt woordvoerder Sander van Rootselaar. "Laat de mensen maar hobbyen, wij weten niet altijd het naadje van de kous." En, zegt Jan van Elk, 'meedoen aan het onderzoek neemt de argwaan weg'.

De laatste tijd was het 'best lastig' om te zeggen dat ze voor de Nam werkt, erkent Manon Jongens. "Maar ik weet dat we allemaal ons best doen, ook om de veiligheid te bewaken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden