Gentherapie geneest dodelijke huidziekte

Beeld van het opkweken van de nieuwe huidBeeld Nature

De erfelijke huidziekte leek ongeneeslijk. Totdat Duitse en Italiaanse artsen wat huidcellen van een patiënt afnamen, de genetische fout herstelden en een bijna compleet nieuwe huid kweekten.

In 2015 werd een zevenjarig jongetje opgenomen in het ziekenhuis van Bochum. Door een erfelijke fout hechtte zijn opperhuid niet goed aan de lederhuid eronder en kreeg hij bij het minste of geringste blaren en zweren over zijn hele lichaam. Hij had een ernstige infectie opgelopen en was al meer dan de helft van zijn huid kwijt. De ziekte, epidermolysis bullosa, was levensbedreigend geworden.

Op dat moment besloten de artsen de experimentele gentherapie in te zetten waar ze al meer dan tien jaar met hun collega’s in Modena aan werkten. De therapie richt zich op de genen die de hechteiwitten aanmaken. Na een medisch-ethische toetsing en instemming van de ouders namen ze een paar vierkante centimeter onaangetaste huid van het kind af. Met behulp van een zogeheten retrovirus brachten ze een werkzaam hechtingsgen in het DNA van de huidcellen in. Ze kweekten de cellen op totdat ze bijna een vierkante meter huid hadden waarmee ze tachtig procent van het lichaam van het jongetje konden bedekken.

Een half jaar later, begin 2016, kon het jongetje uit het ziekenhuis worden ontslagen. Het gaat inmiddels goed met hem; hij krijgt niet meer zo snel blaren en zijn huid lijkt geheel hersteld.

Twee criteria

Voordat de artsen van een succes durfden te spreken moest aan twee criteria zijn voldaan: de ingreep moest veilig zijn, en blijvend. Dat is gelukt, schrijven ze vandaag in het vakblad Nature. Zo is een risico van deze vorm van gentherapie dat het virus zich op een ongelukkige plek in het DNA nestelt. Daardoor zou het ingebrachte gen op hol kunnen slaan en kanker veroorzaken. Ze hebben de herstelde huidcellen geanalyseerd en de genen blijken in stille regio’s te zijn terechtgekomen.

Het tweede criterium was minstens zo belangrijk. De opperhuid wordt normaal eens per maand vervangen en als de transgene huid dit niet zou kunnen, was de hele operatie zinloos. Maar de vernieuwde huid bleek over ruim voldoende stamcellen te beschikken die zorgden voor een continue aanmaak van nieuwe transgene huidcellen.

Kanttekeningen

De commentatoren van Nature zijn lovend, maar plaatsen ook enkele kanttekeningen. De jongen zal de rest van zijn leven gevolgd moeten worden: wellicht krijgt hij toch nog huidkanker of stokt de aanmaak van nieuwe cellen alsnog. Bovendien is het gebruik van een retrovirus ouderwets; met het moderne Crispr kunnen genfoutjes veel preciezer worden hersteld.

Marcel Jonkman, hoogleraar dermatologie aan het UMC Groningen, reageert enthousiast. “Tot nu toe konden we alleen de symptomen bestrijden: de wonden verzorgen en met morfine de pijn verlichten. Maar dit is fantastisch. Toen ik hen laatst op een congres over dit resultaat hoorde, heb ik meteen een patiënt van mij, een volwassen man die er al zijn hele leven mee kampt, deze therapie aangeboden.”

Het is een zeldzame ziekte, zegt Jonkman. In Nederland zijn er 600 geregistreerde patiënten. En het Nature-onderzoek richt zich op één van de negentien varianten. “Maar ze hebben het principe bewezen. Ik zou niet weten waarom het voor de andere varianten niet zou werken.”

Lees ook: Grote stap in gentherapie: wetenschappers kunnen de letters van DNA bewerken

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden