Genomics: gen-onderwijs

Een doorgefokt hondje vertelt jongeren alles over erfelijkheid. Een lespakket werkt niet, een glossy wel.

'Een goed huwelijk zit in de genen', 'Gendoping verlicht blessureleed en bevordert sportprestaties', 'Kinderleukemie mogelijk te overwinnen -121 genen gevonden'. Zomaar wat berichten uit kranten en bladen van deze maand waarin het woord 'gen' voorkomt. Dit soort berichten neemt toe: genomics, de wetenschap die studie maakt van alles wat erfelijkheid te maken heeft, ontwikkelt zich snel en het bedrijfsleven past allerlei vondsten graag toe.

Wie beseft welke gevolgen dit kan hebben? Wie begrijpt waar het om gaat als er weer een bericht over gemanipuleerde tomaten, genetisch veranderd veevoer of een muis zonder moeder verschijnt? De laatste vraag heeft prioriteit nummer één, vindt Gijs van der Starre van het Nationaal Regie-Orgaan Genomics, een club die 300 miljoen euro van het kabinet kreeg om het wetenschappelijk genomics-onderzoek én de commerciële toepassingen daarvan te stimuleren. ,,We willen ook de basiskennis bij het grote publiek vergroten'', vertelt Van der Starre. ,,Wat is DNA? Wat is een gen; gentechnologie, gentherapie, gendoping?''

Het Regie-Orgaan is ondergebracht bij het NWO, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Van der Starre en Michael van der Meer, de communicatieman van NWO, besloten in hun publieksvoorlichting voorrang te geven aan de jeugd.

,,Jongeren zijn nog onbevangen, goed bereikbaar en gewend om veel en uiteenlopende informatie op te nemen'', licht Gijs van der Starre toe. ,,De oudere generatie is door de zwart-witdiscussies over Frankenstein-food belast.'' Waarmee hij niet wil zeggen dat mogelijke risico's van klonen of het manipuleren van aardappels niet ter sprake mogen komen. Integendeel, alle voors en tegens van wetenschappelijke en industriële vondsten moeten op tafel kunnen komen. Maar daarvoor is het eerst nodig dat jongeren weten op welke elementaire kennis deze vondsten zijn gestoeld. Om hen deze kennis bij te brengen, ligt er nu een gedurfd tijdschrift, Genomix, dat in oktober onder ruim 700000 abonnees van jongerenbladen wordt verspreid. ,,Een uniek experiment'', glimt Van der Starre, terwijl hij de drukproeven laat zien. ,,Het is voor het eerst dat een wetenschappelijke club op zo'n grootschalige manier van marketingkennis en -strategieën uit de jongerenwereld gebruikmaakt.''

,,Je moet jongeren aanspreken op hun eigen interesses'', vult NWO'er Michael van der Meer als een volleerd marketeer aan. ,,We hebben daarom gekozen voor artikelen over erfelijkheid, seks, uiterlijk, hormonen. Bij artikelen over ziekte en voeding haken ze snel af.'' Tijdens een internationaal congres over de invloed van genomics op de maatschappij, dat op 30 augustus in Rotterdam begint, wordt het tijdschrift officieel gepresenteerd.

Genomix wordt verspreid onder alle abonnees van de jongerenbladen van uitgeverij Sanoma (Breakout, Fancy, Kijk en Zo Zit Dat) en onder de abonnees van Hitkrant, het spelletjesblad Power Unlimited en Girlz. Een team van Sanoma-redacteuren heeft het blad gemaakt, in dezelfde stijl en opmaak als de andere jongerenbladen. ,,Zij weten hoe je jongeren kunt bereiken'', vertelt Van der Starre. ,,Bijvoorbeeld met soapsterren, test jes en een puzzel annex prijsvraag.''

Hitmachine

De cover maakt direct duidelijk wat hij bedoelt. Een stralende 'hitmachine' Kim-Lian en 'GTST'-acteur Geert Hoes, die samen een felgekleurde DNA-structuur vasthouden, roepen de lezer op een genentest te doen. Op de meerkeuzevraag 'Hoe heet het eerste gekloonde schaap?' -Polly, Dolly, Molly of Lolly- geeft Geert het goede antwoord (namelijk Dolly), Kim-Lian gokt verkeerd ('Ik denk Polly'). De open vraag met welke geërfde eigenschappen zij niet blij zijn, is makkelijker. ,,Mijn handen zijn niet zo mooi. Ik heb van die dikke worstvingertjes, die heeft mijn moeder ook'', zegt Kim-Lian. Voor Geert zijn het de inhammen in zijn haar, die doen vermoeden dat hij snel kaal wordt.

Monique Punter, hoofdredacteur van Kijk, schreef een stukje over de 'populaire vip-hondjes' chihuahua's. Bij The Osbournes, Hilary Duff en rijkeluisdochter Paris Hilton hobbelen deze door het huis. Punter legt uit waarom Hilton haar hondje Tinkerbell overal in een Louis Vuitton-tas à 1650 dollar mee naartoe neemt.

Raskenmerken

,,Zo'n exclusief beestje haal je natuurlijk niet zomaar uit het asiel, maar bij een dure fokker die veel moeite doet om de hondjes klein en schattig te houden. Vaak kruisen ze de 'mooiste' familieleden met elkaar om raskenmerken (bijvoorbeeld uitpuilogen) te behouden en te versterken. Maar of dat nou zou gezond is voor de hondjes? Door het doorfokken hebben chihuahua's naar verhouding een heel groot hoofd, en ze moeten meestal met een keizersnede ter wereld worden geholpen. Bovendien zijn sommige doggies zo klein dat ze constant hun botjes breken. Waarschijnlijk is het dus bittere noodzaak dat Paris haar chihuahua in een tas meezeult......''

In het blad staan interessante verhalen voor meisjes ('Ik wil krullen-genen') en voor jongens ('het DNA van de moordenaar'). De mooiste bijdrage vindt Van der Starre een vier pagina's lange strip over een jongen, Ron, en een meisje, Meike, die voor het eerst een date hebben. Beiden komen erachter dat hun karakters toch niet zo goed bij elkaar passen als hun eerste ontmoeting deed vermoeden. Tot ze erachter komen dat Meike niet met Ron maar met tweelingbroer Bart naar de film ging. Meike's tweelingzus Michelle stond intussen tevergeefs te wachten op Bart, met wie zíj een afspraak had.

,,Deze beeldroman hangen we volgende week in posterformaat op bij het congres'', prijst Gijs van der Starre. ,,Het is de nature-nurture-discussie kernachtig samengevat in beelden. Wordt gedrag bepaald door aangeboren eigenschappen of door opvoeding en omgeving? Je kunt dan wel dezelfde genen hebben, maar er is ook nog zoiets als karakter. Daar komen deze tweelingenpubers achter.''

Aan de beslissing voor deze 'marketingaanpak' gingen vele discussies vooraf. Als het om publieksvoorlichting gaat, werkt de NWO sinds enkele jaren nauw samen met de musea Naturalis en Nemo, met het VPRO-wetenschapsprogramma 'Noorderlicht' en met het tijdschrift Natuurwetenschap en Techniek. Samen heten deze N5. Ook van der Starre maakte graag van de kennis van deze N5-partners gebruik. Gezamenlijk besloten ze eerst te inventariseren wat er in het onderwijs op genomics-gebied al gebeurt.

,,In de meeste onderwijsmethodes viel het resultaat ons niet tegen'', vertelt Michael van der Meer van NWO. ,,Genetica en biotechnologie komen bijvoorbeeld, ook in de laagste klassen van het voortgezet onderwijs, wel aan bod. Wél viel ons op dat het allemaal erg fragmentarisch is: de leerlingen krijgen wel per onderwerpje informatie, maar daarmee leren ze nog niet de samenhang te zien tussen alles wat er op verschillende toepassingsgebieden -zoals voeding, geneeskunde, landbouw, milieu, farmacie- gebeurt.''

Bovendien veroudert de informatie in deze lesmethodes snel, juist op genomics -gebied zijn er voortdurend nieuwe ontwikkelingen te melden. Dus onderzochten de N5 of een lespakket genomics een zinvolle aanvulling op het reguliere onderwijsprogramma zou kunnen zijn. Steeds meer organisaties bieden lespakketten aan scholen aan, of het nou om seksuele voorlichting gaat, verkeersveiligheid of ontwikkelingshulp en het wereldvoedselvraagstuk.

Druppel

,,Uit ons onderzoek bleek dat je met een succesvol lespakket hooguit 10000 leerlingen in het voortgezet onderwijs bereikt'', vertelt Van der Meer. ,,Voor gemotiveerde klassen ontwikkel je dan dure, mooie pakketten, maar het resultaat is niet meer dan een druppel op een gloeiende plaat.''

Bovendien leert de ervaring dat docenten en scholen langzamerhand gek worden van het zoveelste lespakket dat op hen af komt. Gemotiveerde docenten raken gefrustreerd door alles wat ze 'moeten', liever zoeken ze zelf hun materialen en methoden bij elkaar. Nóg belangrijker vindt Van der Meer het argument dat veel 12-, 13- en 14-jarigen hun school meestal saai vinden en alleen datgene leren wat er bij repetities en toetsen wordt gevraagd.

,,Wij willen juist aansluiten bij vragen die bij jongeren leven. Met dit tijdschrift willen we laten zien dat je ook buiten de school kunt leren. Het kwartje viel toen Monique Punter van de Kijk zei dat het haar niet verbaasde dat de Kies-exact-spotjes bij meisjes niet aansloegen. De makers hadden volgens haar de popu lair ste meisjesbladen bij hun campagne moeten betrekken.''

Zo ontstond het idee een tijdschrift te maken dat eenmalig als bijlage bij alle jongerenbladen wordt meegesealed. Zo'n losse bijlage is beter dan een aantal artikelen in de bladen zelf, leerde Van der Meer. ,,We dringen ons niet op in het blad waar ze op geabonneerd zijn; we doen het 'erbij'. Jongeren moeten als volwassenen behandeld worden.'' Het Regie-Orgaan onderzoekt nog hoe het leerlingen uit de hoogste klassen het beste kan bereiken. Ook gaat het na aan welke informatie docenten behoefte hebben.

Ruim 700000 abonnees krijgen Genomix in oktober (,,op een regenachtige dag'') in de bus. Sommige tieners krijgen het zelfs dubbel, omdat ze op twee (of nog meer) bladen geabonneerd zijn. Uit berekeningen blijkt dat met de gekozen bladenmix bijna honderd procent van de meisjes en 74,3 procent van de jongens wordt bereikt. ,,Jongens lezen minder dan meisjes. Ook allochtonen hebben minder abonnementen op bladen. Daarom leggen we ook nog eens 52000 bladen in de openbare bibliotheken, in de hoop op die manier nog meer jongeren te bereiken.''

Een representatieve pretest -wéér zo'n marketingwoord- onder 300 jongeren pakte positief voor Genomix uit. De respondenten vonden het interessant en vulden bij de puzzelvragen de juiste antwoorden in. Een grondige evaluatie volgt als het blad verspreid is. Nu al is met Sanoma afgesproken om over een halfjaar en een jaar weer 'iets in deze vorm' te doen.

,,We vinden het hartstikke spannend'', geeft Van der Starre toe. ,,Het blijft een schot in het duister, ook al hebben we goede argumenten. Een lespakket helpt niet, zeiden wij, maar helpt dit wel?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden