Genoemd worden is een goed teken

In de Sixtijnse Kapel trekken 115 kardinalen zich morgen terug om een nieuwe paus te kiezen. Hoe gaat dat in zijn werk? Het conclaaf in vier vragen.

1. Hoe lang duurt een conclaaf?
Sinds 1846 duurt een conclaaf doorgaans een dag of drie. Dat van 1903 was met vijf dagen het langste in ruim anderhalve eeuw. Bij dat conclaaf werd het vetorecht opgegeven dat koningen en keizers toen nog hadden. Juist dat vetorecht zorgde er nogal eens voor dat het weken, maanden en soms nog langer duurde voor er een nieuwe paus tevoorschijn kwam uit de geheime bijeenkomst.

Berucht was het conclaaf van 1314 tot 1316. Pas na 829 dagen waren de slechts 24 kardinalen eruit. Met steun van Franse vorsten trok de nieuwe paus Johannes XXII in het paleis in Avignon.

In 1903 hield keizer Franz Joseph I nog de uitslag tegen. Juist zijn kandidaat paus Pius X schafte dit vetorecht meteen af.

Het conclaaf van 2005, waarbij Benedictus XVI gekozen werd, staat bekend als een bliksemconclaaf. Er was eigenlijk maar een serieuze kandidaat en dat zorgde voor tempo. Dat is dit keer anders. De lijstjes van kanshebbers worden wel korter, maar toch zijn er genoeg kandidaten om te verwachten dat er misschien wel vier dagen nodig zijn. Wanneer er na drie dagen geen kandidaat is, volgt een rustdag. Die geeft de kardinalen de kans onderling te overleggen. Wanneer ze het na 33 stemrondes nog niet eens zijn, moeten ze kiezen tussen de twee met de meeste stemmen.

2. Wat zijn de spelregels?
Ook in het digitale tijdperk beslissen kardinalen in het geheim wie de paus zal zijn. In de Sixtijnse Kapel zitten de kardinalen in volgorde van belangrijkheid achter lange tafels. In de vloer is een stoorzender aangebracht die mobiel telefoonverkeer onmogelijk maakt. Twitterende kardinalen - dat zijn er een stuk of twintig - kunnen dus niet aan hun volgers laten weten hoe het ervoor staat. Die stoorzender werkte de vorige keer bijna té goed. De klokkenluider die elders in het Vaticaan klaar zat om met de grote klok te laten horen dat men eruit was, kreeg na de keuze voor Benedictus geen seintje dat hij de knop kon indrukken.

Per dag zijn er twee stemrondes. Bij elke ronde stemmen de kardinalen twee keer. Ze stoppen de briefjes met hun kandidaat-paus in een speciale kelk. De Italiaanse beeldhouwer Cecco Bonanotte ontwierp, nog in opdracht van paus Johannes Paulus II, drie nieuwe stemkelken. Een is bedoeld voor kardinalen die tijdens het conclaaf wegens ziekte vanaf hun kamer stemmen. Een tweede is bedoeld om de briefjes naar de oven te brengen waar ze verbrand worden. In de derde stoppen de kardinalen hun stembriefjes met daarop de handgeschreven naam. Om te voorkomen dat die namen te zien zijn, heeft de kelk een kantelbaar deksel.

Na iedere stemronde worden de briefjes verbrand in een oventje dat speciaal daarvoor bij de Sixtijnse Kapel is geplaatst. Zeven jaar geleden werkte de toen nieuwe installatie zo slecht dat er vooral grijze rook uit de schoorsteen kwam. Meestal sijpelt na het conclaaf naar buiten hoeveel stemrondes er geweest zijn en welke kardinalen het net niet geworden zijn. Tijdens het conclaaf zelf moeten journalisten meestal tevergeefs wachten op een snipper nieuws. Wie tweederde van de stemmen krijgt, wordt paus. Bij dit conclaaf met 115 kiesgerechtigden (kardinalen jonger dan 80 jaar) zijn er dus 77 stemmen nodig.

3. Wordt er gelobbyd?
Ja. En de kans om gekozen te worden stijgt wanneer de kardinaal zijn naam ziet staan op een lijstje van favorieten. Wat dat betreft werkt het anders dan in de politiek. Genoemd worden helpt hier juist. Ook in de dagen voorafgaand aan het conclaaf proberen groepen kardinalen hun favoriet naar voren te schuiven.

De helft van het conclaaf bestaat uit Europeanen. Italianen vormen daar weer de helft van. Met een kwart van het totaal aantal stemmen zijn ze dus ver oververtegenwoordigd, aangezien Italië goed is voor zes procent van het aantal katholieken wereldwijd.

Een deel van de curie - de kardinalen die bureautaken in het Vaticaan vervullen - zal liever een zwakke paus willen dan een krachtfiguur die de boel wat transparanter komt maken. Grofweg staan dit keer de Amerikanen tegenover de Italianen. Beide groepen hebben aanhangers uit andere landen. De Amerikanen willen de Italiaanse cultuur van geslotenheid en klerikalisme doorbreken. Zij hielden daarom de dagen voor het conclaaf elke dag een persconferentie. De Italianen hebben dit weer verboden. Zij willen niet zo'n open houding tegenover de media. De Amerikanen voeren dan weer aan dat juist een gesloten cultuur heeft geleid tot lekken en schandalen. De Amerikanen schuiven hun Timothy Dolan, aartsbisschop van New York, naar voren. De Italianen zijn niet duidelijk over wie hun kandidaat is: aartsbisschop Scola van Milaan of de voorzitter van de pauselijke Raad voor cultuur, kardinaal Ravasi.

4. Wanneer is de balkonscène?
Nadat de nieuwe paus gekozen is, kleedt hij zich om in het kamertje waar de witte soutane klaarhangt in drie maten: small, medium en large.

De Heilige Vader kan even een familielid bellen om het nieuws te vertellen, en moet dan mee naar het balkon om zich te presenteren aan de menigte op het Sint-Pietersplein. Pas als dat gebeurd is, is het conclaaf afgelopen en mogen alle kardinalen weer naar buiten.

Er is een natuurlijke deadline voor het huidige conclaaf. Alle kardinalen zullen willen dat er op Palmzondag 24 maart een nieuwe paus is, ingehuldigd en wel.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden