Geniet van elke dag, want zijde eindigt in rafels

Ze was 47, toen haar eerste cd uitkwam. Tien jaar later is Cesaria Evora nog steeds 'de Koningin van de morna'. De nieuwste cd 'Café Atlantico' is een ontmoeting tussen Kaapverdië, Brazilië en Cuba. Nog steeds vertellen de melancholische morna en de ritmische coladera het levenslot van Kaapverdië.

Atlantische blues, gezongen in het Creools-Kaapverdisch door de 'diva op blote voeten'. De 58-jarige Cesaria Evora lacht om haar bijnaam, terwijl ze zich de Irish coffee goed laat smaken. ,,Ik zing het liefst op blote voeten. Blote voeten zijn natuurlijk. Je voelt de grond, staat er in verbinding mee. Thuis draag ik nooit schoenen.'

Evora zong als tiener al in de kroegen van haar geboorteplaats Mindelo op het eiland Sao Vincente. Na de vroege dood van haar echtgenoot werkte Evora's moeder als kokkin voor de Portugezen om de zeven kinderen te onderhouden. Dankzij een onverwachte doorbraak als zangeres op de radio kon Evora ook geld in het laatje brengen: drie kwartjes per gezongen lied. Na het vertrek van de Portugese kolonisator in 1975 zocht ze de stilte op om haar blinde moeder te verzorgen.

Halverwege de jaren tachtig verliet Evora voor het eerst haar eiland voor optredens in Amerika en Frankrijk. Na een Grammy-nominatie en internationale platencontracten nam haar carrière in tien jaar tijd een grote vlucht. Zeven cd's later wil Evora niets weten van de verlokkingen van een rijk leven in het buitenland. ,,Ik woon in Kaapverdië en ben alleen in het buitenland als ik op tournee ga', zegt ze. Ze slaat haar armen om haar lichaam. ,,Kaapverdië is mijn land, mijn leven. Het is alles voor mij, ik houd van mijn land en wil nergens anders wonen.'

Vijf eeuwen stond de Kaapverdische archipel bloot aan Portugese overheersing en slavenhandel. Emigratie was de enige mogelijkheid om te ontsnappen aan de koloniale onderdrukking en het harde leven op de onvruchtbare eilanden. De muzikale identiteit woei ook mee met de trek naar nieuwe werelddelen.

Heimwee, verlangen, de tegenspoed van ballingschap - het zijn centrale thema's voor Evora. ,,De morna vertolkt de gevoelens van de Kaapverdische mensen', verduidelijkt ze, een sigaret opstekend. ,,Zij vertelt de geschiedenis van Kaapverdië. Het gaat over alles wat belangrijk is voor ons: over de liefde en genieten van het leven. Ik zie zoveel arme mensen en zoveel problemen; werkloosheid en het gebrek aan regen zijn de grootste problemen van Kaapverdië. Het klinkt altijd door in de muziek. Het is een erg belangrijk lied, omdat de meerderheid van de Kaapverdische bevolking weggaat van de eilanden. Ze vertrekken allemaal naar het buitenland. Via de zee.'

In Nederland wonen meer dan 15 000 Kaapverdianen. De jonge generatie wordt ook wel plagend 'Kaasverdianen' genoemd. Davy (26) haalt zijn schouders op. Hij werkt bij de Luchtmobiele Brigade. ,,Daar ligt mijn toekomst. Niet in Kaap-Verdië. Ik ben nog nooit op de eilanden geweest. Toch is het gek. Als Evora zingt, zie ik het leven daar wel voor me.'

Evora zelf zegt nuchter: ,,Ik doe niets meer en niets minder dan mijn muziek de lucht inzingen, en het publiek pikt het op.' Antonio, een oudere Kaapverdiaan, zegt tijdens haar concert in Utrecht dat haar zang hem in het hart raakt en dat hij droomt van terugkeren. Maar hij is realistisch. ,,Mijn kinderen en kleinkinderen wonen hier. Als ik terugga, wie zorgt er dan voor mij? Door optredens van Cesaria komt in ieder geval een stukje Kaap-Verdië naar Nederland. Zij zingt over hoe ik me voel.'

De morna heeft veel weg van de Portugese fado, terwijl de coladera een swingend geheel is van Afrikaanse ritmes en Braziliaanse vrolijkheid, een herinnering aan de tijd dat de Portugezen de eilanden gebruikten als slaven-overslag voor de Braziliaanse plantages. Over de Portugese erfenis is Evora kort: ,,Drie goede dingen hebben de Portugezen achtergelaten: de kookkunst, de taal en mijn zoon.'

,,Ik ben katholiek en ik geloof in God, maar religie is niet het onderwerp van mijn muziek', zegt Evora. Wél noemt zij de verslavende muziekstijl 'onze religie en therapie'. De liefde voor de Kaapverdische archipel klinkt door in haar stem.

Haar nieuwste cd 'Café Atlantico' is een hommage aan haar thuishaven Mindelo, ooit de veiligste aanloophaven tussen Gibraltar en Kaap de Goede Hoop, nu een vervallen havenstad met bouwvallige koloniale panden en ongebruikte loodsen.

In de steegjes en de bars van de dokwerkers en de zeevarenden ligt het ontstaan van de morna en de coladera. De verlokking van verre landen in de hoop op een beter leven heeft ook de muziek laten emigreren. Cubaanse en Braziliaanse invloeden voeren de boventoon op de nieuwe cd, terwijl de traditionele Kaapverdische instrumenten als de akoestische piano en de cavaquinho, een kleine Portugese gitaar, Evora's repetoire herkenbaar laten.

Evora tijdens haar tweede sigaret: ,,Mijn muziek blijft natuurlijk Kaapverdisch. Maar op deze cd staan ook arrangementen van de Braziliaanse cello-violist Morelenbaum, bekend van zijn filmmuziek. Op die manier kregen de morna en de coladera wel een eigen touch. Brazilië is ons broederland, een stuk Afrika in de Nieuwe Wereld.'

Evora's vaste band is inmiddels versterkt met drie Cubaanse muzikanten: twee violisten en een cellist. Aanvankelijk terughoudend tegenover samenwerking met Cubanen, was Evora na een week musiceren op Cuba verkocht.

,,Cuba is ons zustereiland. De Cubaanse ritmes hebben de hele wereld veroverd. Deze cd maakt de morna weer wat nieuwer. Geen echte veranderingen, mijn stijl blijft altijd dezelfde', verzekert ze, alvorens haar derde sigaret op te steken.

,,De morna is mijn boodschap aan de mensen', zegt ze. ,,Daarnaast wil ik graag als sterke, onafhankelijke vrouw een voorbeeld zijn voor de achtergebleven Kaapverdische vrouwen wier mannen geëmigreerd zijn', voegt zij er bij haar vierde sigaret aan toe. ,,Die vrouwen hebben een hard leven. Ik ben nooit getrouwd. Ik heb drie kinderen van verschillende vaders, maar ze wonen niet in één huis. Een boyfriend heb ik wel', grijnst ze. ,,De reden dat ik nooit getrouwd ben, is dat de echte man voor mij nog niet is geboren.'

Een bekende Kaapverdische uitdrukking luidt: 'Haast je niet door het leven. Geniet van elke dag, want zijde eindigt in rafels'. Onder dat motto steekt de diva haar vijfde sigaret op. ,,Geniet van het leven', lacht ze. ,,Daarom staat er standaard op elke hotelkamer een fles cognac voor mij klaar. En die blijft er ook staan zolang ik zing', grinnikt ze. ,,Ook al zeggen sommige mensen dat ik ben gestopt met drinken.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden