Geniet van die onzekerheid of het doorgaat

Ligt de vreugde van een Elfstedentocht niet ergens tussen vriezen en dooien? Iets om naar uit te kijken, om op te hopen?

Maartje Wortel schrijfster en columnistewinnares van de Anton Wachterprijs 2010 en voor het beste schrijversdebuut

Er staat een schaatser op het ijs. Zijn muts is ver over zijn voorhoofd getrokken, hij draagt een professioneel pak, de naam van een sponsor in grote letters op zijn sterke dijen.

De ogen van de schaatser fonkelen. Er is iets aan de hand, iets op komst misschien. Hij heeft er de hele nacht niet van kunnen slapen. Steeds stond hij op uit bed, liep naar het raam waar hij de gordijnen opzij schoof om te kijken naar de thermometer. De graden onder nul.

Hij kijkt de camera in. Zijn brede mond lacht. Niet zomaar, de schaatser lacht écht. Zoals jongens lachen wanneer ze verliefd zijn. Achter hem schaatst een groep schaatsers voorbij; het ijs zingt.

Het is 29 november 2010. De eerste marathon op natuurijs van het seizoen 2010/2011 is een feit.

De cameraman zoomt in. De schaatser zegt dat hij ter voorbereiding op de wedstrijd vijftien pannenkoeken heeft gegeten. Hij zegt dat het een goed teken is dat er al in november natuurijs ligt. Dat was in de winter 1996/1997 ook zo, zegt hij. Dat belooft wat. Hij laat een stilte vallen. Dat belooft wat, zegt hij nog een keer.

De Elfstedentocht. Hoe ijsmeesters het parcours afgaan, ijspegels in hun baarden. Hoe heel Nederland hoopt dat het er weer eens van gaat komen. Hele families achter de televisie, een bord snert op schoot, boerenkool met worst, oude jenever, warme chocolademelk, gevulde koeken. De schaatsen uit het vet.

De ijsmeesters die geheimzinnig in het ijs boren. Diktes noteren in half bevroren opschrijfboekjes. En dan misschien uiteindelijk toch weer eens de verlossende woorden zullen laten vallen: It geat on.

2011. Dat zal er een prachtig jaar voor zijn.

Op de officiële site van de Elfstedentocht staat te lezen: De vereniging is opgericht op 5 januari 1909 en organiseert – indien mogelijk – een Elfstedentocht op de schaats.

En gaat het uiteindelijk ook niet allemaal precies om die twee woorden: indien mogelijk? Gaan de dingen waar we zo naar kunnen verlangen en op kunnen hopen niet over de mogelijkheid op zichzelf? Betekent het woord mogelijkheid niet praktisch hetzelfde als het woord hoop?

De kansen die je krijgt om te dromen, om uit te kijken naar iets?

En dus, in het geval van een Elfstedentocht, ligt de vreugde daarvan niet ergens op het punt tussen vriezen en dooien?

Een docente op de kunstacademie vertelde me, wanneer ik even niet meer wist waar ik met een werk moest beginnen of eindigen, het volgende om me te motiveren: ’Stel, je organiseert een feestje: je wordt wakker, doet boodschappen. Je maakt de ruimte in orde, zet de drank klaar, dekt de tafel naar behoren, kookt een heerlijk gerecht, je treft kort gezegd voorbereidingen. Je gedachten zijn alleen bij de dingen die nog moeten gebeuren. En dan, als alles klaar is, je vrienden zijn er nog niet, je hebt nog tijd over. Je kijkt om je heen, je hebt het mooi voor elkaar. Het feest kan beginnen, maar het feest begint nog niet. Je gaat aan tafel zitten, opent een fles wijn, schenkt jezelf een glas in. En dát moment, die tussenruimte, dat is een belangrijker moment dan het feest zelf. Alles staat nog te gebeuren.’

Ieder jaar opnieuw begint er een nieuw jaar. Het moment dat je het oude op een bepaalde manier symbolisch achter je laat en aan iets nieuws begint. Ook al is het een miniem verschil, het is wel steeds opnieuw een overgang. Iedereen kent dat moment dat het twaalf uur is; het elkaar toewensen van veel geluk, vuurwerk, het kussen van een geliefde. En dan, je staat met een glas in je hand buiten of voor het raam en je hoopt dat het een goed jaar gaat worden. Er ligt een heel kalenderjaar voor je. Er zijn kansen. Er zullen kansen zijn.

Als mens hebben wij (in dit geval) het voorrecht dat we (vooruit) kunnen denken. Waardoor er altijd onzekerheden zullen zijn. Het niet weten wat er komen gaat. Om een houvast te hebben, organiseren we bijvoorbeeld feesten, of een Elfstedentocht. Afleiding. Om een houvast te hebben, kennen we de noodzaak om dingen te kunnen verzinnen. De verbeeldingskracht. En dus kunnen we als mens eindeloos dromen. Van wat er komen gaat.

In de westerse maatschappij draait het veelal om bezit. Er wordt gekeken naar wat je hebt, niet (in de positieve zin) naar wat je niet hebt. Zo zijn we dat allemaal gewend.

Maar bedenkt u zich voor de grap het moment eens voordat u degene die u nu lief hebt nog niet kende. Uw man of vrouw, vriend of vriendin, kind, hond, goudvis, zoiets. De allereerste ontmoeting. Er was nog niets, in feite. Zijn dat niet de momenten die u het meest intens heeft beleefd? Omdat het spannend was, een nieuw iemand te ontmoeten? Zonder invulling, behalve van wat u in uw hoofd bedacht had? Het onbekende tegemoet?

De filosofen Achille Varzi en Roberto Casati schreven een boek (’Holes and Other Superficialities’, 1994) waarin zij systematisch beredeneren wat een gat precies is.

(Uit de VPRO-gids 51-52/2010): „Neem het gat in een kaas. Is dat van kaas gemaakt? Dat kun je eigenlijk niet zeggen, want als de kaas weg is, is het gat ook weg. Maar het is ook niet niks. Wat is het dan? Is een gat een immaterieel ding? Maar als immateriële dingen bestaan, aan welke regels moeten zij dan voldoen? Hoe moet je gaten optellen? Stel, je hebt twee gaten naast elkaar, zodat ze elkaar overlappen, heb je dan één gat of twee gaten?”

Varzi zegt: ‘Het feit dat ze niet van materie gemaakt zijn, betekent niet dat ze er niet zijn.’

Als je het zo bekijkt zijn de dingen die er niet zijn er toch. Dus ook de dromen die u voor het nieuwe jaar heeft. Al bestaan ze nog niet.

Geniet toch vooral van die onzekerheid.

U heeft 365 dagen de tijd. Dus er zit vast iets moois voor u tussen. Een onvergetelijk moment. Jan Wolkers zei: „De eeuwigheid is het ogenblik waarvan je zegt, dat zal ik nooit vergeten.”

2011. Op de eeuwigheid! Wat dat voor u dan ook mag zijn wat die eeuwigheid zal verzegelen.

Dit is de tweede aflevering van een serie waarin auteurs positieve ontwikkelingen voor het komend jaar beschrijven. Volgende week: politicoloog Peter van der Heiden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden