Geneesmiddelensysteem moet anders

DE KLOOF Om veelbelovende medicijnen betaalbaar en goedkope middelen beschikbaar te houden moeten we naar een ander systeem, zeggen hoogleraren Carin Uyl-de Groot en Peter C. Huijgens.

In 2014 bedroegen de totale uitgaven aan de Nederlandse gezondheidszorg 95 miljard euro. Dit was een stijging van 7,4 miljard ten opzichte van 2010. Over deze jaren werd 6 procent aan genees- en hulpmiddelen uitgegeven (ongeveer 6 miljard). De discussie rondom betaalbaarheid van zorg moet dus niet beperkt worden tot dure geneesmiddelen. Het gehele zorgsysteem moet onder de loep worden genomen.

De laatste jaren is er echter vooral veel aandacht voor de prijs van geneesmiddelen tegen kanker. Deze aandacht is het gevolg van de hoop van ernstig zieke patiënten op levensverlenging en van de extreem hoge prijzen van geneesmiddelen. De nieuwe middelen zijn hoopgevend, omdat zij specifieker kunnen worden ingezet. Dat betekent dat per middel steeds kleinere groepen er baat bij hebben: de zogeheten personalised medicine (therapie op maat). Voorbeelden zijn middelen tegen long- en huidkanker. De kosten zijn wel zodanig (zo'n 80.000 euro per patiënt per jaar) dat besloten is dat er onderhandeld wordt over de prijzen van deze middelen, voordat ze in aanmerking komen voor vergoeding (sluisconstructie).

undefined

Begrensd budget

De geneesmiddelen moeten binnen het begrensde budget van ziekenhuizen passen, dat in 2016 met 1,2 procent en in 2017 met 0,02 procent mag stijgen. Nu de uitgaven aan nieuwe, dure middelen in 2015 gestegen zijn met 10 procent en er veel veelbelovende middelen aan komen, is het duidelijk dat dit wringt. Er treedt verdringing op, want wat er uitgegeven wordt aan de ene patiëntengroep, kan niet uitgegeven worden aan een andere patiëntengroep.

Is deze stijging ook zo spectaculair voor de gehele geneesmiddelensector? Tot voor kort niet. Het beleid aangaande preferentieprijzen heeft 150 miljoen opgeleverd. Het preferentiebeleid houdt in dat een zorgverzekeraar wettelijk verplicht is het goedkoopste middel aan zijn verzekerden aan te bieden. Hier betreft het grote groepen patiënten die relatief goedkope middelen krijgen. Daarnaast zijn er sinds 2012 groepen geneesmiddelen, waaronder kankergeneesmiddelen, overgeheveld van buiten naar binnen het ziekenhuis, een besparing van 67,5 miljoen euro.

Ongunstige kanten

Deze beleidsmaatregelen hebben voor de patiënt ongunstige kanten. In 2015 waren er bijvoorbeeld 625 geneesmiddelen (tijdelijk) van de markt gehaald. Een van de oorzaken is dat de marge op deze middelen nihil is geworden, waardoor het minder interessant wordt deze middelen op de markt te houden. Het niet beschikbaar zijn van het schildkliermedicijn Thyrax eerder dit jaar is daar een voorbeeld van. In Nederland werd dit middel door 350.000 patiënten gebruikt. De overheveling van groepen geneesmiddelen leidde met name tot vragen omtrent medicatiebewaking, patiëntveiligheid en continuïteit van zorg voor de patiënt.

Dus enerzijds te hoge prijzen en anderzijds te lage. Hoe kan dat?

Prijzen voor geneesmiddelen worden vastgesteld op basis van hun economische waarde. Bij geneesmiddelen zouden we de waarde het liefst bepalen op basis van deugdelijke studies van kosten en effecten van dit middel ten opzichte van de standaardbehandeling.

Echter, de prijzen van geneesmiddelen zijn de afgelopen twintig jaar vertwintigvoudigd; de kosten staan niet meer in verhouding tot de opbrengsten.

De prijzen moeten dus verlaagd worden of de effecten verbeterd. Verlaging kan bereikt worden door financiële arrangementen met farmaceutische bedrijven aan te gaan. Deze arrangementen dienen prijs én volume te betreffen en dienen bij elke nieuwe indicatie vastgesteld te worden. Immers, de verhouding tussen kosten en effecten, alsmede het aantal patiënten dat in aanmerking komt verschilt per indicatie. Zo geeft nivolumab bij longkankerpatiënten meer levenswinst dan bij niercelkankerpatiënten.

Onze voorkeur is om bij elke nieuwe indicatie nieuwe afspraken te maken over prijs en volume van de geneesmiddelen. Een alternatief zou kunnen zijn eenzelfde prijs te hanteren, maar bij gebleken lagere effectiviteit een 'pay for performance'-afspraak te maken. De fabrikant krijgt op basis van een positieve uitkomst van een behandeling een geneesmiddel vergoed, indien een patiënt niet goed reageert op de behandeling betaalt de fabrikant het middel.

Voor de generieke geneesmiddelen is het eerder omgekeerd. De kosten van productie zijn soms hoger dan de prijs die men ervoor krijgt. Hier zou een paar procent boven op de prijs juist de beschikbaarheid ten goede komen. Aangezien het hier om grote groepen patiënten gaat, zullen de financiële consequenties goed doorgerekend moeten worden.

undefined

Winst op andere terreinen

Dat doorrekenen geldt echter ook voor veel andere terreinen. Daar is vast ook heel veel winst in termen van meer gezondheid en lagere uitgaven te behalen. Een discussie over herverdeling van budgetten is derhalve onontkoombaar.

Gegeven een eindig beschikbaar budget zullen we meer keuzes moeten maken. Hiervoor is een goed afwegingskader nodig met breed maatschappelijk draagvlak. Het is aan de politiek om een herverdeling van budgetten op te pakken. Daarbij moet zij ook kijken naar de prijsstelling.

Een nieuw geneesmiddel wordt ontwikkeld op kosten van ons allen (via belastingen en premies) alvorens farmaceutische bedrijven het middel opkopen en na verdere ontwikkeling (ook weer deels met behulp van premiegeld en fondsgeld) op de markt brengen met spectaculaire winstmarges.

In belang van de patiënt zullen we naar een service driven in plaats van finance driven systeem moeten gaan. Dit geldt niet alleen voor de hoge prijzen voor kleine groepen patiënten, maar ook voor de lage prijzen voor grote groepen patiënten. De gesignaleerde kloof in prijzen noodzaakt tot actie.

Volgende week in deze serie: Jan Lunsing over de kloof tussen de burger en het gemeentebestuur

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden