Genadeloze weergave van het kwaad

De oorlogsprenten van Jan Sluijters lieten Rob Scholte niet meer los. Hij doorkruiste het land om de collectie compleet te maken. Deze is nu te zien in Museum de Fundatie in Zwolle.

Nergens werden de oorlogsprenten bewaard die kunstenaar Jan Sluijters (1881-1957) tekende tijdens de Eerste Wereldoorlog; geen boek, geen museum, ze werden zelfs niet genoemd in zijn biografie. Kunstenaar Rob Scholte ontdekte bij toeval een prent en raakte in de ban. "Toen ik er achter kwam dat er meer waren, wilde ik ze allemaal zien. Ze zijn zo uitzonderlijk en sprekend." De platen werden gepubliceerd tijdens de Eerste Wereldoorlog in het weekblad De Nieuwe Amsterdammer en volgens Scholte na de oorlog behoedzaam van ons weggehouden. "Na de Eerste Wereldoorlog werd Nederland liever niet geconfronteerd met het beeld dat Sluijters schetste."

Scholte kende het latere werk van Sluijters, maar dat deed hem weinig. "Ik zag hem als schilder van het Gooise matras." In 2009 kreeg hij bij Kunsthandel Jan Kuindersma een prent cadeau; die was van een heel ander kaliber. "Hij is het schoolvoorbeeld van een kunstenaar die zich met de wereld durft te bemoeien. De tekeningen bevatten meer politieke statements dan alle partijprogramma's van de laatste verkiezingen samen." Zoals die van Prins Hendrik die de Veluwsche Bosschen laat afrasteren voor de koninklijke jacht. Er blijft slechts een klein boompje over voor het Nederlandse volk, en daar plast Hendriks teckel tegenaan.

Kuindersma bezat meer prenten maar had ze verkocht voor 150 tot 200 euro per stuk. Scholte vond de rest van de collectie via Marktplaats, antiquariaten en particulieren. Soms kon hij iets ruilen voor eigen werk. De collectie compleet en wereldkundig maken werd zijn doel.

Elke afbeelding vertelt een stukje oorlogsgeschiedenis. "Nederland had een enorm voordeel van de neutraliteit tijdens de oorlog. Het bruto nationaal product verdubbelde. Aan alle partijen verkochten we kolen en wapens. Na de oorlog bepaalt de overwinnaar hoe de geschiedenis eruit ziet. Nederland was door alle oorlogswinst de über-overwinnaar." Hierover verscheen de prent van een dikke man met een sigaar in zijn mond en een glas champagne die proost op het vijfde oorlogsjaar: "En nog vele na deze". Aan zijn dikke hand fonkelen ringen.

Om de neutraliteit van Nederland te waarborgen, werd de pers tijdens de Eerste Wereldoorlog opgeroepen terughoudend te zijn. Sluijters trok zich daar niet veel van aan en nam naast het gedrag van andere landen ook zijn vaderland op de korrel. Om de drie weken verschenen zijn afbeeldingen als bijlage met een blanco achterkant bij De Nieuwe Amsterdammer.

Het doel van verzamelaar Scholte is bereikt: 77 prenten gemaakt tussen 1915 en 1919 hangen nu, na een expositie in het Rob Scholte Museum, zij aan zij in Zwolle. "Hij vliegt je naar de strot met filerende politieke analyses en genadeloze weergave van het kwaad", zegt Ralph Keuning, directeur van de Fundatie.

Het mag honderd jaar later zijn, de prenten zijn nog steeds actueel, meent Scholte. "Ik hoop dat mensen de parallel zien met nu. Er zijn vergelijkbare conflicten, waarvan dezelfden als toen profiteren." Zo is er een tekening van staatslieden en vorsten die betrokken waren bij WOI. Allemaal met bloed aan handen of hoofd. Aan een ronde tafel zit in hun midden de dood, die een toast uitbrengt: "Tot het bittere eind". Sluijters is duidelijk: de enige die wint in de oorlog is de dood.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden