Gemeenten willen niet meedoen aan te strenge wietproef

Beeld ANP

Nog voor er één joint is opgestoken, dreigt het experiment met door de overheid gereguleerde wietteelt al te kapseizen. Te veel knellende regels, stellen de gemeenten. Met het plan zoals het er nu ligt, doen ze niet mee.

Ministers Ferd Grapperhaus (justitie en veiligheid) en Bruno Bruins (medische zorg) zetten onlangs de proef in de grondverf. Doel van het kabinet: de coffeeshop uit het criminele circuit halen. Verkoop van cannabis wordt nu gedoogd, maar de achterdeur van de coffeeshop is illegaal. De handel in softdrugs is een miljardenbusiness en wordt steeds gewelddadiger en crimineler. Daarom komt er een selecte groep telers die onder strenge voorwaarden coffeeshops in deelnemende gemeenten moet bevoorraden.

Maar de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG) is zeer teleurgesteld over de voorlopige opzet. “Zo gaan we zelfs geen tien deelnemers krijgen”, vreest burgemeester Theo Weterings van Tilburg, die de werkgroep over cannabisbeleid voorzit. “Er zijn zoveel beperkende voorwaarden aan het experiment verbonden dat er bijna geen sprake meer is van een experiment”, aldus de Eindhovense burgemeester John Jorritsma in een brief aan zijn gemeenteraad.

Eerder stonden gemeenten in de rij. De selectie van minimaal tien deelnemers vindt volgend jaar plaats. De VNG wil nu snel opnieuw met de ministers om tafel. Grapperhaus heeft daarin toegestemd.

Het grootste pijnpunt: na vier jaar stopt het experiment, weliswaar met een verlengingsoptie van een half jaar. Dat was een wens van coalitiepartners CDA en ChristenUnie, die vrezen dat legale teelt anders sluipenderwijs de praktijk zal blijven. Maar coffeeshophouders in deelnemende gemeenten moeten dan met hangende pootjes terug naar de illegale telers. “Dat is immoreel”, stelt burgemeester Paul Depla van Breda. In juni adviseerde een commissie het kabinet ook om de proef niet te stoppen als die een succes wordt.

Verdienmodel verdampt

Struikelblok is ook de eis dat álle coffeeshops in een gemeente mee moeten doen. Amsterdam met zijn meer dan 170 wietwinkels valt dus al af. Maar ook in middelgrote gemeenten met een tiental coffeeshops is het lastig. “Dan kan eentje dus de boel gijzelen door niet mee te werken”, aldus Depla. Volgens hem zijn sommige coffeeshops sterk verweven met het illegale circuit. “Onderschat die krachten niet. Handelaren en telers zien hun verdienmodel verdampen, nu de zilvervloot een andere koers kiest. Het zijn dezelfde krachten die dit experiment afschilderen als ‘staatswiet’.” Depla wil dat burgemeesters extra middelen krijgen om die ene weigeraar te sluiten en schadeclaims te betalen.

Tot slot heeft de VNG ook zorgen over het ‘ingezetenencriterium’, wat voor grensgemeenten zou betekenen dat coffeeshops niet meer mogen verkopen aan Duitse burgers. “Voor Venlo, dat graag zou meedoen, is dat een probleem”, aldus Weterings. “Venlo heeft nu goede afspraken met Duitse deelgemeenten en vreest dat anders het illegale drugstoerisme weer opbloeit.” Kamerlid Vera Bergkamp van D66 roept de bewindslieden op snel duidelijkheid te bieden. Maar, zo zegt ze, er circuleren wel “een paar spookverhalen” over het experiment.

Bergkamp was initiatiefnemer van een wet voor gereguleerde wietteelt die vorig jaar een Kamermeerderheid kreeg, maar nu in de wacht staat vanwege de proef. Die sleepte haar partij uit de coalitieonderhandelingen over het regeerakkoord. Coalitiepartners CDA en ChristenUnie waren uiterst kritisch.

Ruis op de lijn

Dat het experiment sowieso stopt na vier jaar, klopt niet volgens Bergkamp. “Er zit ruis op de lijn tussen de VNG en de ministers. Daar moet zo snel mogelijk over gepraat worden. Kijk, dit is een hele grote operatie, waar veertig jaar over is gesproken. We gaan leren van dit experiment. Het is logisch dat er aan een proef een begin en een einde zit. En er is de mogelijkheid tot verlenging bij succes, om uiteindelijk landelijk de wietteelt te kunnen reguleren.”

Volgens het Kamerlid is er ook geluisterd naar de zorgen van de gemeenten en coffeeshops. Zo is er geen sprake meer van een limiet op het aantal soorten, de toegestane handelsvoorraden zijn niet te klein en de sterkte van de cannabis is ook niet gelimiteerd. Coffeeshops gaan zelf zaken doen met de geselecteerde telers. “Ik heb ook vanuit veel gemeenten gehoord dat ze graag meedoen.”

Minister Grapperhaus heeft vandaag de Tweede Kamer toegezegd dat er nog onderhandelingsruimte is met de VNG. GroenLinks-Kamerlid Kathalijne Buitenweg  dient vandaag een motie in met die strekking, zij pleitte eerder al voor meer ruimte voor maatwerk voor gemeenten. Grapperhaus zei eerder ervan overtuigd  te zijn dat ‘we eruit komen’, ook met een paar gemeenten ‘die nu wat knorrig doen’. 

Burgemeester Depla zou het graag zien, maar verwacht wel een handreiking van Den Haag. Want: “We geven de illegale markt een generaal pardon als dit experiment niet slaagt.”

Lees ook:

Adviescommissie pleit voor een omvangrijke proef met gereguleerde wietteelt

Wat stond er in het advies over de wietproef aan het kabinet? Lees het hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden