Reportage Afval

Gemeenten richten camera’s op vuilcontainers om afvaldumpers te betrappen

Gedumpt afval in Tilburg.

Met cameratoezicht hopen gemeenten overlast door afvaldump bij ondergrondse containers tegen te gaan. Inbreuk op de privacy van omwonenden dreigt.

Om illegale afvaldumpingen te bestrijden, zetten steeds meer gemeenten bewakingscamera’s in. Zeker elf Nederlandse gemeenten proberen via cameratoezicht het dumpen van afval rondom ondergrondse containers te voorkomen. In een aantal gemeenten nam de overlast inderdaad af. Maar er is ook kritiek omdat de privacy in het geding is.

Gemeenten hebben in toenemende mate last van het illegaal storten van grofvuil bij afvalcontainers. Zo steeg in Rotterdam het aantal meldingen van afval naast containers explosief: van nog geen 2000 in 2013 tot meer dan 22.000 in 2017. Bijna de helft (49 procent) van de Rotterdammers ervoer in 2018 vaak overlast van vuilnis naast containers, bleek uit onderzoek van de gemeente.

Aantal dumpingen gehalveerd

In bijvoorbeeld Almelo, Tilburg en Rotterdam hangen sinds kort bewakingscamera’s bij ondergrondse afvalcontainers. Komende week worden in Sittard-Geleen camera’s geïnstalleerd. Een gemeente waar cameratoezicht werkt is Venray: daar halveerde het aantal dumpingen bij een afvalinzamelpunt. Ook werden er al bekeuringen uitgeschreven.

Cameratoezicht kan inderdaad effectief zijn om illegale afvalplaatsingen tegen te gaan, concludeerde het kenniscentrum Gemeente Schoon, onderdeel van Rijkswaterstaat, in 2016 in een rapport over cameratoezicht. Gemeenten mogen echter niet zomaar camera’s ophangen: daarvoor is onder meer toestemming van het Openbaar Ministerie nodig.

Ook moet een gemeente kunnen aantonen dat cameratoezicht noodzakelijk is voor de handhaving van de openbare orde. Daarom werd de inzet van camera’s anno 2016 door gemeenten nog zelden overwogen. Vaststellen dat de afvalproblematiek zo ernstig is dat het de inbreuk op de privacy rechtvaardigt, zou in de praktijk lastig zijn, schreef het kenniscentrum.

Schendend

Het privacyvraagstuk zorgt inderdaad voor tweespalt tussen gemeenten. Waar Hengelo, Roermond en Heusden cameratoezicht overwegen, schoten de gemeentebesturen van Leeuwarden en Breda cameratoezicht recentelijk af. De overlast door afvaldump staat volgens het college in Breda niet in verhouding tot de inbreuk op de privacy van alle mensen die gebruikmaken van de containers. Opvallend is het beleid van de Limburgse gemeente Leudal. Daar hangen wel camera’s, maar die staan uit, ze werken enkel preventief. Zo is privacy geen issue, laat een woordvoerder weten.

Stichting Privacy First vindt cameratoezicht bij afvalcontainers overmatig en schendend. “Filmen in de publieke ruimte mag alleen als het honderd procent noodzakelijk is”, zegt adviseur Martijn van der Veen. “Nu worden ook alle mensen die netjes hun afval wegbrengen gefilmd, daar zijn wij tegen.” De belangenorganisatie vreest dat camera’s in de toekomst ook voor andere doeleinden worden ingezet.

Die ongerustheid is terecht, stelt Jeroen van den Hoven, hoogleraar ethiek en recht aan de TU Delft. “Als men de beschikking heeft over camerabeelden is de verleiding groot om ze vaker te gebruiken of om later bijvoorbeeld zaken als gezichtsherkenning in te bouwen. Daarmee verliest de technologie zijn onschuld”, zegt hij. Of er sprake is van inbreuk op de privacy, hangt volgens Van den Hoven af van wat gemeenten doen met de data.

Wethouder Eugène van Mierlo (CDA) van Almelo benadrukt dat de camera’s daar alleen tegen afvaldumpers worden ingezet. Pogingen om dump tegen te gaan door meer toezicht te houden of het gedrag van inwoners te beïnvloeden – bijvoorbeeld met tuintjes rond afvalcontainers – hebben volgens Van Mierlo te weinig effect. “Met grotere bakken los je ook niet op dat mensen hele tuinsets of een bankstel bij een container dumpen. Het gedrag van de mensen hier vinden wij dusdanig teleurstellend en asociaal dat cameratoezicht proportioneel is.”

Beeld -

Winkelcentrum De Gors, Almelo

Slechts een enkel plastic tasje vol met kleerhangers ligt naast een rij ondergrondse afvalcontainers achter het Almelose winkelcentrum De Gors. Geen matrassen. Geen tuintafels, bankstellen of ander grof vuil. Geen berg met volle vuilniszakken en geen lege kartonnen dozen waar televisies of bananen in zaten

Sorteert de camera die sinds vijf dagen de containers in Almelo bewaakt nu al effect? Wethouder Eugène van Mierlo (CDA) van Almelo hoopt het, maar kan dat op zo’n korte termijn niet hard maken. Het kan natuurlijk dat eventuele troep net is opgehaald door de plaatselijke vuilverwerker.

Het tegenovergestelde beeld is regelmatig werkelijkheid bij een rij containers in de Tilburgse wijk Koolhoven, zo laten buurtbewoners weten. Grote stapels karton, oude kussens en zakken restafval die zijn opengescheurd liggen er doorgaans op een hoop. Met een beetje pech waait de troep het fietspad op of het naastgelegen bos in.

Zowel in Almelo als Tilburg is er sinds kort cameratoezicht op plaatsen waar veel afval wordt gedumpt. De camera’s zijn onderdeel van een proef om erachter te komen of deze vorm van toezicht werkt. Zo ja, dan komen er wellicht meer camera’s bij. 

Afvalhotspot

Bij De Gors in Almelo hangt al een camera, de Tilburgse wijk Koolhoven werd tot verdriet van de Tilburger Remco Poortvliet door de gemeente niet uitverkozen als ‘afvalhotspot’. Hij stoort zich mateloos aan de troep die bij de ondergrondse afvalcontainers in zijn wijk Koolhoven wordt gedumpt. Vorig jaar startte Poortvliet een petitie voor cameratoezicht bij het afvalbrengpunt. “Los van de kosten pleit voor ik voor bewakingscamera’s bij elke container. Al is het maar een dummy, het idee van een camera schrikt mensen af.”

Vijfhonderd Tilburgers ondertekenden de petitie, maar door een gebeurtenis in de privésfeer stond de actie van Poortvliet tijdelijk op een laag pitje. Sinds deze maand heeft hij de handschoen weer opgepakt in zijn strijd tegen afvaldump. Angst voor een inbreuk op zijn privacy door de camerabewaking heeft Poortvliet niet. “Ik hecht veel aan mijn privacy, maar als het systeem wordt beheerd door de gemeente of politie zie ik geen problemen.”

De Almelose Marie-José te Riet gooit twee zakken textiel in de daarvoor bedoelde containers bij winkelcentrum De Gors. “Camerabewaking? Waar?”, zegt ze. De verplichte witte waarschuwingsbordjes met daarop ‘cameratoezicht’ zijn haar ontgaan. “Nu je het zegt, het is hier wel erg netjes, ja. Soms moet je je hier al struikelend een weg banen door het afval, het is goed dat de gemeente daar iets tegen doet.” 

Niets te verbergen

Privacy is ook voor haar geen punt: “Ik heb niets te verbergen.” Toch twijfelt Te Riet of cameratoezicht werkt. “Ik ben bang dat het probleem zich verplaatst naar een andere milieustraat of naar plekken waar geen camera’s hangen.”

Wethouder Van Mierlo erkent dat mensen ergens anders het afval kunnen dumpen. Daarom heeft de gemeente een plan gemaakt voor veel meer vuilnisplekken. Bij sommige hangen nu camera’s, bij andere worden speciale drukmatten neergelegd: gooit iemand afval naast de container dan licht de mat op, en is er een afkeurend geluid te horen. 

“Het dumpen van afval is vooral een gedragsprobleem”, zegt Van Mierlo. “Sinds vorig jaar kunnen mensen 500 kilogram restafval gratis wegbrengen naar een afvalbrengpunt, een oude tuinset weegt nooit zoveel. Ja: de camera’s zijn er om notoire dumpers te beboeten, maar we gaan ook uit van een preventieve werking van camerabewaking en hopen dat mensen het afvalbrengpunt nu wel weten te vinden.”

Lees ook:

Laat de echte vervuiler betalen voor afval

Column van Irene van Staveren. Het lijkt zo mooi: de vervuiler betaalt. Maar sommige gemeenten hebben er moeite mee. In Hengelo staan er regelmatig zakken huisvuil naast de container op het milieupleintje. Niet omdat die vol zit, maar omdat je moet betalen om hem erin te gooien door je persoonlijke afvalpas te scannen.

In welke vuilnisbak hoort het afgedankte theezakje? Als u het antwoord niet weet, bent u niet alleen

Waar hoort het afgedankte theezakje thuis? Is dat: A. bij het gft, B. bij het restafval, C. in de papierbak, D. op de composthoop in de tuin. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden