Gemeenten moeten asielzoekers opvangen

Centrale Raad van Beroep: Overheid heeft zorgplicht

ROB PIETERSEN

Gemeenten zijn verplicht kwetsbare, uitgeprocedeerde asielzoekers te helpen en opvang te bieden, op grond van de WMO, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Dat botst met de eis van minister Leers (asiel) noodopvang te sluiten. "Leers kan hoog of laag springen, hij is hier niet de baas over. Dat is de hoogste rechter en die heeft gesproken", zegt advocaat Pim Fischer.

Hij wijst op een aantal recente uitspraken van de Centrale Raad van Beroep (CRvB), de hoogste rechter in zaken van sociale zekerheid. Die vormen nu jurisprudentie: gemeenten hebben de verplichting kwetsbare personen een vangnet te bieden en moeten dat volgens Fischer nu ook echt gaan organiseren.

Dat erkent de Utrechtse wethouder Victor Everhardt. Utrecht heeft momenteel 115 opvangplekken voor 'kwetsbare individuen in schrijnende omstandigheden'. Die zijn 'buitenwettelijk', maar moeten voortaan beleidsmatig worden vastgelegd én aangeboden, volgens Everhardt.

In Rotterdam worden de uitspraken van de CRvB, nog bestudeerd. Datzelfde doet het Landelijk Overleg van Gemeentebesturen inzake Opvang- en terugkeerbeleid, de vijftig Logo-gemeenten. Gemeenten krijgen sinds begin 2010, toen toenmalig justitieminister Hirsch Ballin hun gelastte de noodopvang te sluiten, te maken met honderden uitgeprocedeerde asielzoekers, een groep 'nieuwe daklozen'.

Die blijken onuitzetbaar, door eigen tegenwerking of omdat het land van herkomst niet meewerkt, en verspeelden zo het recht op een plek in de asielopvang.

Wethouders protesteerden. Een aantal gemeenten, waaronder Utrecht, houdt al bijna anderhalf jaar zeer tegen de wens van het kabinet in, opvangplekken beschikbaar.

De hoogste bestuursrechter bepaalt nu dat die buitenwettelijke noodopvang niet voldoet, dat de opvang voor mensen in nood officieel moet. Niet zozeer vanwege de openbare orde en veiligheid, wat gemeenten soms aanvoerden, maar op basis van de WMO, de zorgplicht.

"Gemeenten bieden die opvang als een soort barmhartigheid, ze speelden voor kerk. Maar ze zijn de staat. Het is geen liefdadigheid, maar hun verantwoordelijkheid", aldus Fischer.

Het opmerkelijke aan de nu ontstane situatie is dat Leers gemeenten dwingt noodopvang te sluiten, uitspraken van de CRvB wijzen nu op hun zorgplicht. En daar gaat het ministerie van VWS over.

Leers, VWS en de gemeenten moeten dit nu oplossen, stelt Fischer. "Dit zijn mensen die tussen wal en schip vallen. Leers doet alsof ze niet bestaan, maar ik heb er toch echt tientallen als cliënt. Je kunt ze niet aan hun lot overlaten. Je hoeft iemand die terug naar het land van herkomst moet als dat nog even niet lukt, natuurlijk geen huis aan te bieden. Maar je kunt ze toch wel verder laten gaan met hun opleiding, medische zorg bieden, en iets te eten geven? Noem het zorgplicht. Ik noem het beschaving."

Een woordvoerder van Binnenlandse Zaken laat weten dat Leers structurele noodopvang 'onwenselijk en onnodig' vindt. Als gemeenten geconfronteerd worden met vreemdelingen die op straat staan, kunnen ze die aanmelden bij de Dienst Terugkeer en Vertrek, die dan zoekt naar 'een oplossing op maat'.

Utrecht hoopt dat de minister toch weer rijksopvang creëert voor 'kwetsbaren en ongedocumenteerden' die nog niet kunnen terugkeren.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden