Gemeenten meer macht? Welnee!

Gemeenten lijken de macht naar zich toe te trekken door de overheveling van taken als jeugdzorg. Helemaal niet waar, betoogt oud-wethouder Jan de Visser. Den Haag zegt hoe het moet.

Het Binnenhof vervangen door een wereldparlement van burgemeesters. Dat zou de samenvatting kunnen zijn van twee stukken uit Trouw. Boris van der Ham constateerde dat het Binnenhof niet meer het hoofdtoneel is (Opinie, 18 september). En de Amerikaanse hoogleraar Benjamin Barber stelt dat van nationale overheden geen heil te verwachten is, omdat ze te ver van de burger afstaan, terwijl burgemeesters precies weten wat er leeft (19 september).

Beiden hebben misschien gelijk, maar lopen bij de verwerkelijking van hun ideeën in Nederland tegen een enorme hobbel op, namelijk de toepassing van het 'Europees handvest inzake lokale autonomie'.

In 1990 heeft de Nederlandse regering dat handvest op vier artikelen na goedgekeurd. De definitie van lokale autonomie is volgens dit handvest 'het recht en vermogen van lokale autoriteiten om een belangrijk deel van de openbare aangelegenheden krachtens hun eigen verantwoordelijkheid en in het belang van de plaatselijke bevolking te regelen en te beheren'. Daarbij hoort, dat lokale autoriteiten 'volledige vrijheid van handelen (bezitten) teneinde hun bevoegdheden uit te oefenen met betrekking tot elke zaak die niet aan hun bevoegdheid is onttrokken of aan enige andere autoriteit is toegewezen.'

In de praktijk echter beperken de gebieden waarop gemeentelijke overheden enige vorm van zelfbestuur uitoefenen zich tot rioolreiniging en wegenonderhoud, schoolgebouwen en sporthallen, woningbeleid en bestemmingsplannen. Voor beleid op het gebied van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning of arbeidsgehandicapten is geen plaats. Voor die beleidsgebieden geldt dat de gemeente moet uitvoeren wat de Rijksoverheid voorschrijft. De gemeente máákt het beleid niet, maar voert slechts uit.

Boris van der Ham zegt dat er 'vele miljarden liggen in de handen van lokale bestuurders', maar dat is dus maar een deel van de werkelijkheid. De miljarden liggen misschien wel in handen van die gemeenten, maar komen daar niet vandaan. Ze komen van het Rijk, en worden door het Rijk gecontroleerd. Als doekje voor het bloeden mogen c.q. moeten gemeenten hun eigen beleidsregels maken, maar als die niet voldoen of te veel problemen opleveren, grijpt de centrale overheid gewoon keihard in. Wel verantwoordelijkheden, geen bevoegdheden.

undefined

Geen eigen beleid

Hoogleraar Barber is "enthousiast over het feit dat in Nederland de gemeenten verantwoordelijk worden voor jeugdzorg, langdurige zorg en werk voor mensen met een arbeidsbeperking". Weet hij veel! De gemeenten worden helemaal niet verantwoordelijk voor een eigen, op lokale feiten gebaseerd jeugdbeleid, zorgbeleid of werkgelegenheidsbeleid, welnee! Ze worden 'slechts' verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet op de jeugdzorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning. Verschillen tussen gemeentes worden hooguit zichtbaar in de manier waarop ze afwijken van de standaard die de Vereniging Nederlandse Gemeenten voor ze heeft opgesteld.

De nieuwe wetgeving van 1 januari 2015 wekt de indruk, dat er sprake is van lokale autonomie, maar dat is bepaald niet het geval. Echte lokale autonomie komt pas dan tot stand als de plaatselijke overheden daadwerkelijk in de gelegenheid zijn om deze belangrijke delen van de openbare aangelegenheden naar eigen inzicht te regelen en beheren.

Het wereldparlement van burgemeesters is en blijft voor wat Nederland betreft, afhankelijk van Den Haag. Dat is dan misschien niet meer het hoofdtoneel, maar daar zetelt wel de regie.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden