Gemeente ontziet de portemonnee van de burger

Belastingen en heffingen die gemeenten van de burger vragen, stijgen dit jaar minder dan ooit. De onroerend-zaakbelasting is deels afgeschaft en gemeenten compenseren dat maar ten dele. Wel zijn er grote verschillen: het aanvragen van een rijbewijs kost 18,70 euro in Boxmeer en 57,89 euro in Zwolle.

Wybo Algra

Onroerend-zaakbelasting (ozb), riolering en het ophalen van huishoudelijk afval kosten de burger handen vol geld, en het wordt elk jaar alleen maar meer. Gemeenten piepen dan wel over het recente afschaffen van het gebruikersdeel van de ozb, maar ze hebben ook nog de honden- en toeristenbelasting om de gemeentekas te spekken: daar maken ze vast gretig gebruik van. Zo klaagt de arme belastingbetaler, die zich machteloos voelt.

Het zit toch iets anders, blijkt uit de Atlas van de lokale lasten 2006 van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo), onderdeel van de Rijksuniversiteit Groningen. Het Coelo maakte dit gedetailleerde overzicht van ozb, rioolrecht, reinigingsheffing en allerlei andere belastingen en heffingen voor de tiende maal. Dat is elk jaar spannend, zegt projectleider Corine Hoeben. En dit jaar misschien nog wel wat spannender dan anders, gezien de veranderingen in de ozb. Gemeenten krijgen via het gemeentefonds compensatie voor het afschaffen van het gebruikersdeel. Maar wellicht zouden ze daarnaast andere belastingen gaan verhogen.

Hoeben keek dan ook met enige spanning uit naar de nieuwe cijfers voor onder meer de hondenbelasting. Baasje komt er zonder al te veel kleerscheuren vanaf, zo blijkt. Over de hele linie is de gemiddelde stijging nog niet één procent. Drie gemeenten voeren dit jaar voor het eerst hondenbelasting in, drie andere zijn er juist mee gestopt. Acht gemeenten zijn toeristenbelasting gaan heffen, vijf andere doen dat juist niet meer. Per saldo gaat de toeristenbelasting met ruim twaalf procent omlaag. Deze belastingen staan regelmatig ter discussie, verklaart Hoeben die terughoudendheid. Gemeenten zijn mogelijk voorzichtig met drastische verhogingen omdat ze bang zijn daarmee de discussie weer op te rakelen.

De gemeentelijke woonlasten zijn de optelsom van ozb, rioolrecht en reinigingsheffing. In de chique gemeenten Blaricum, Abcoude en Bloemendaal zijn deze woonlasten het hoogst, onder meer doordat huizenbezitters gemiddeld veel geld kwijt zijn aan het - nog wel bestaande - eigenaarsdeel van de ozb. Overigens krijgen deze gemeenten minder geld van het rijk, dat er al rekening mee houdt dat zij via de ozb meer geld in het laatje krijgen.

Maar in de toptien van dure gemeenten prijken op de zesde en zevende plaats ook de tuindersdorpen Reeuwijk en Boskoop, niet door de dure huizen maar door de slappe veengrond. Het onderhoud van de razendsnel verzakkende wegen en riolen kost deze gemeenten handenvol geld. Dat vertaalt zich in Reeuwijk in meer dan 300 euro rioolrecht per jaar.

Gemiddeld over alle gemeenten stijgt het rioolrecht dit jaar het sterkst, met ruim acht procent. Door steeds scherpere milieu-eisen zet die stijging nog wel even voort, verwacht het Coelo. Het ozb-tarief voor huiseigenaren en de reinigingsheffing, voor het ophalen en verwerken van huishoudelijk afval, gaan beide met 1,6 procent omhoog. In 23 gemeenten krijgen de bewoners een heffingskorting op de gemeentelijke belastingen. In Wester-Koggenland, in Noord-Holland, bedraagt die - eenmalige - korting honderd euro. Hier zijn de woonlasten dit jaar het laagst: 386 euro voor een meerpersoons huishouden. Blaricum is het duurst met bijna 1100 euro.

Gemiddeld over alle gemeenten stijgen de woonlasten dit jaar - gecorrigeerd voor de ozb-maatregel - met 3,1 procent. Dat is volgens het Coelo lager dan ooit.

Wel zijn er grote verschillen tussen de gemeenten. In Wester-Koggenland dalen de woonlasten met achttien procent. In Nijmegen stijgen ze juist met ruim dertig procent door een sterke verhoging van rioolrecht en reinigingsheffing.

Ook voor de andere belastingen en heffingen zijn er enorme verschillen: de hondenbelasting (6,18 euro in Schermer tot 108 euro in Rotterdam), aanvragen van een paspoort (25,48 euro op Terschelling tot het maximum tarief van 39,40 euro in 380 gemeenten), rijbewijs (18,70 euro in Boxmeer tot 57,89 euro in Zwolle) en uitreksel bevolkingsregister (1,50 euro in Wester-Koggenland tot 14,95 euro in Lisse).

Hoe hoog of laag al deze tarieven zijn, ligt volgens het Coelo onder meer aan de samenstelling van de gemeenteraad. Hoe rechtser de raad, hoe lager de ozb-belasting - en vermoedelijk het voorzieningenniveau, denken de onderzoekers: de zwembaden, de culturele voorzieningen, de bankjes in het park.

Linkse gemeenten hebben juist de neiging inkomenspolitiek te voeren via de gemeentebelastingen. Ze houden het rioolrecht en de reinigingsheffing laag. Het geld halen ze binnen via de ozb.

Daaruit financieren ze ook een flink deel van de riolering en het ophalen van vuilnis. Op deze manier dragen welgestelden met dure huizen relatief meer bij aan de gemeentekas dan mensen met weinig geld. Wie binnen een gemeente een tweemaal zo duur huis koopt, gaat gemiddeld 27 procent meer aan woonlasten betalen. In 'links' Nijmegen is dat maar liefst tachtig procent meer. De mogelijkheden voor deze vorm van inkomenspolitiek zijn met de wijzigingen in de ozb wel flink beknot, onder meer omdat het maximale ozb-tarief aan banden is gelegd.

De kiezer heeft dus invloed, stelt Hoeben. Gemeentebestuurders van links tot rechts zijn volgens haar huiverig voor al te afwijkende tarieven ten opzichte van de buurgemeenten. Ze zijn bang dat ze daar door de kiezers op worden afgerekend. De naderende gemeenteraadsverkiezingen zouden best een van de redenen kunnen zijn voor de bescheiden stijging van de gemeentebelastingen, vermoedt Hoeben.

Ook voor een huwelijkssluiting lopen de tarieven sterk uiteen. Trouwen kost in het Limburgse Heel zestig euro, in Waterland (boven Amsterdam) bijna 700 euro. Dat is het tarief op donderdagmiddag 15.00 uur, in de meest gebruikelijke trouwlocatie: meestal het gemeentehuis. Speciale locaties kunnen veel prijziger zijn, anderzijds hebben veel gemeenten een tijdstip waarop gratis kan worden getrouwd.

En wie geen zin heeft in een trouwpartij op de vroege maandagochtend met een kopje koffie na, kan altijd nog uitwijken naar een andere gemeente.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden