Gemeente moet op eigen benen staan

Commissie voorziet dat lokale belastingen democratie versterken

Gemeenten moeten meer eigen geld kunnen ophalen. Dat kan door een nieuwe belasting voor ingezetenen en investeringen in economie en energiebesparing, oppert een commissie onder leiding van Alexander Rinnooy Kan.

Nu zijn gemeenten financieel bijna volledig afhankelijk van het Rijk. Uitbreiding van hun mogelijkheden voor het heffen van belastingen maakt gemeenten financieel stabieler en de lokale democratie zal ervan opfleuren, verwacht de invloedrijke D66'er Rinnooy Kan, oud-voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (Ser). Die versterking is nodig nu het gemeentelijk takenpakket fors is uitgebreid. Voor bewoners is de lokale overheid sinds 1 januari het eerste aanspreekpunt voor zorg, jeugd en werk.

De timing van het advies is perfect, want het kabinet is bezig met de hervorming van het hele belastingstelsel. Dat wil niet zeggen dat zo'n drastische verandering geruisloos zou verlopen. Het voorstel van Kan raakt aan een zeer principiële kwestie: gelijke behandeling van burgers. Worden de voorstellen doorgevoerd, dan zal de plaats waar je woont nog meer bepalen of je hulp krijgt en welke voorzieningen - bibliotheken, sportvelden, vervoer - er zijn.

Sinds de overheveling van de zorg en ondersteuning nemen de onderlinge verschillen toe. Zo halen tal van gemeenten een streep door de lichte huishoudelijke hulp - hulpbehoevenden moesten die zelf regelen en betalen - terwijl in andere plaatsen ouderen hun vertrouwde hulp konden houden. Menige rechtszaak is er inmiddels over gevoerd.

Voorstanders van meer eigen inkomstenbronnen voor gemeenten zien daarin juist de mogelijkheid om de invloed van de burgers zelf en dus de lokale democratie te versterken. 'Betalen betekent bepalen' luidt de titel van het rapport dat Rinnooy Kan gisteren op het jaarcongres van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in Apeldoorn presenteerde.

De VNG had de driekoppige commissie om het onderzoek naar de financiële toekomst gevraagd. Binnen die vereniging klinkt al langer de roep dat het hoog tijd is dat de 'eerste overheid' ook financieel meer op eigen benen komt te staan. Vrijwel al het geld komt nu binnen via het gemeentefonds (dit jaar begroot op 27,3 miljard euro) dat het Rijk ieder jaar verdeelt over de 393 gemeenten. Dat levert standaard een hoop getouwtrek en gesteggel op.

Annemarie Jorritsma, die gisteren afscheid nam als VNG-voorzitter en wordt opgevolgd door de Utrechtse burgemeester Jan van Zanen, hekelde in haar laatste nieuwjaarstoespraak dat "het Rijk bepaalt hoever de kraan openstaat of dichtgaat". Inmiddels is er brede steun voor uitbreiding van het lokale belastinggebied - mits de rijksbelasting evenredig daalt. Onder andere de Raad voor Financiële Verhoudingen, een belangrijk adviesorgaan van het parlement, en het Centraal Planbureau ondersteunen de ideeën voor meer gemeentelijke inkomsten.

De commissie van Rinnooy Kan gaat verder en wil ook andere geldstromen verleggen. Zo pleit ze voor onderzoek naar de overheveling van de verhuurdersheffing, nu bestemd voor de staatskas. Dat zou gemeenten en woningcorporaties kunnen prikkelen om meer te investeren in betaalbare woningen. En zou het een idee zijn om gemeenten te laten delen in de opbrengsten van de energiebelasting?

Overigens houden de onderzoekers wel vast aan een herverdeling via het gemeentefonds, waarbij armere gemeenten meer rijkssteun krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden