analyse

Gematigde kiezers bepalen of Iran ietsje vrijer wordt

Een van de weinige zichtbare verkiezingsbijeenkomsten van de hervormingsgezinden in Teheran. Campagne wordt vooral binnenshuis en op internet gevoerd. Beeld afp
Een van de weinige zichtbare verkiezingsbijeenkomsten van de hervormingsgezinden in Teheran. Campagne wordt vooral binnenshuis en op internet gevoerd.Beeld afp

Grote veranderingen brengen de Iraanse parlementsverkiezingen van vandaag waarschijnlijk niet. Althans niet op de korte termijn. Toch worden de verkiezingen overal in de wereld op de voet gevolgd. Want kleine veranderingen kunnen in het Midden-Oosten snel uitgroeien tot grote omwentelingen.

Voorlopig is een toenadering tussen de Verenigde Staten en Iran nog ver weg. Dat zal ook na deze stembusgang niet veranderen, aldus de Iraanse analist Saeed Barzin. "Deze verkiezingen gaan niet over het buitenlandse beleid. Ze draaien om de economie en binnenlands beleid." Bovendien, of de uitslag nu uitvalt in het voordeel van de hervormers of de hardliners, na morgen trekt nog steeds één en dezelfde persoon aan de touwtjes: geestelijk leider Ali Khamenei.

Hij mag alle sleutelposities in handen hebben, toch vreest hij de kleinste veranderingen. Dat is niet vreemd: in 2009 leidde de omstreden uitslag van de presidentsverkiezingen nog tot een heuse opstand onder het hervormingsgezinde deel van de bevolking. Mede om zo'n scenario te voorkomen ging Khamenei in 2013 akkoord met de deelname van de 'gematigde' Hassan Rohani aan de presidentsverkiezingen, die hij overtuigend won.

Rohani gooide meteen het diplomatieke roer om en tekende vorig jaar het nucleaire akkoord met het Westen. Maar dat had een prijs: hardliners beschuldigen hem te zijn gezwicht voor westerse druk. Als hervormingsgezinde president staat hij steeds meer alleen in het conservatieve politieke klimaat.

Ali Khamenei. Beeld afp
Ali Khamenei.Beeld afp

Raad van Experts
De parlementsverkiezingen kunnen daaraan wat veranderen, zegt Barzin. "Er is een grote kans dat de verkiezingsuitslag gunstig uitvalt voor de gematigden. En dat kan ertoe leiden dat de huidige gematigde president wat meer politieke armslag krijgt, en dus ook op het gebied van buitenlands beleid. Op die manier zijn deze verkiezingen toch van belang, zij het indirect. Maar vergeet niet: wellicht winnen de gematigden helemaal niet."

Naast een nieuw parlement, mogen de Iraniërs vandaag ook een nieuwe Raad van Experts kiezen. Die raad moet een opvolger aanwijzen van geestelijk leider Ali Khamenei, in het (onwaarschijnlijke) geval dat hij met pensioen gaat of als hij komt te overlijden. Om die reden zijn de verkiezingen om de Raad van Experts veel belangrijker, zegt Barzin. "Khamenei is oud (77 jaar, red.) en heeft kanker. Deze Raad is van grote invloed als het gaat om de toekomst van Iran. De échte strijd tussen hervomingsgezinden en hardliners speelt zich hier af en het gaat er daar heftig aan toe."

Polarisatie
De gematigden hoeven niet meer dan een derde van de zetels in de Raad in handen krijgen, dan kunnen ze de benoeming van een nieuwe leider tegenhouden. Want voor zo'n besluit is minimaal tweederde van de stemmen vereist.

Barzin wijst op de strategie van de gematigden in deze verkiezingen, maar ook op de gevaren daarvan: "Zij hebben veel kiezers weten te mobiliseren die zich gewoonlijk uit cynisme niet inlaten met politiek. Deze strategie kan zich vertalen in electoraal succes, maar ook leiden tot verdere polarisatie."

Zelfs als de gematigden niet de benodigde stemmen behalen, dan hoeft dat nog geen overwinning te betekenen voor de hardliners, zo vertelt Barzin. "Doordat veel mensen tactisch zullen stemmen, dreigen ook de meest extremistische elementen niet herkozen te worden."

Ondertussen blijft het Westen gokken op een overwinning van de gematigden. Maar Barzin blijft onverminderd waarschuwen tegen dit wensdenken: "Het is dom en hooghartig om te denken dat de gematigde elementen zeker zullen winnen."

Vandaag in Trouw: 'Iraanse kiezers zien door de bomen het bos niet meer', een reportage uit Teheran van correspondent Carolien Omidi.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden