Gemakzuchtige heren en keiharde dames

Mara, uitg. Kok, Kampen; Zijwind, themanummer over vrouwen en economie, Vughterstr. 93, 5211 EZ Den Bosch; Vrouw & Woord, uitg. Publivorm, Zoetermeer, 079-615481; Humanist, Oudkerkhof 11, 3512 GH Utrecht.

JAAP DE BERG

De booswichten zijn Theo Salemink en Erik Borgman, katholieke theologen van progressieve snit. Ze pleegden hun delict in een bundel, getiteld 'Katholieke vrouwen en het feminisme - Een onderzoek door de Acht-Mei-Beweging'.

In hun bijdrage suggereerden ze dat er zo'n honderd jaar geleden in Nederland geen katholieke wegbereidsters van het feminisme waren. Ho ho, die waren er wel, protesteert Freda Droes, leidster van een 'vrouwenstudies-theologie-project' aan wijlen de KTUA (Katholieke theologische universiteit Amsterdam), en zij haalt Salemink en Borgman stevig door de mangel.

"Uit pure onnadenkendheid, gemakzucht en arrogantie" zouden de twee "kritische katholieke vrouwen weggeschreven en daarmee aan feministische katholieke vrouwen van nu hun geschiedenis ontnomen hebben" . Diefstal van geestelijk eigendom dus. Droes kenschetst hun wandaad met een zwaardere term: het vernieten van mensen - en daar moeten we niet licht over denken, want het "kan historisch leiden tot de letterlijke vernietiging van de geschriften en van het leven van die mensen" .

Veronachtzaamd trio

Wie zijn die katholieke fakkeldraagsters van het laat-19e-eeuwse en vroeg-20e-eeuwse feminisme die Salemink en Borgman in hun potentieel-moorddadige onnadenkendheid hebben verdonkeremaand? Wilhelmina Drucker, Cecile Goekoop-de Jong van Beek en Donk, en Annie Salomons - antwoordt Droes. Van leven en werk van elk van de drie geeft ze een beknopte schets, vermoedelijk in de hoop dat Salemink en Borgman zich verbijsterd zullen afvragen, hoe ze deze reuzinnen uit de prehistorie van het hedendaagse r.-k. feminisme over het hoofd hebben kunnen zien. Dat deze hoop in vervulling gaat, lijkt onwaarschijnlijk.

Wilhelmina Drucker richtte in 1893 met Aletta Jacobs de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht op. Haar radicaal-feministische papieren zijn dik in orde. De katholieke geloofsbrieven die Droes haar verschaft, zien er minder betrouwbaar uit. Vermoedelijk zou Drucker zelf ze meteen met de vuilnisman hebben meegegeven. Geboren als onwettig kind van een katholieke moeder en om die reden bij haar eerste communie door de priester vernederd, verliet ze de kerk van Rome zodra ze volwassen werd. Als Wilhelmina Drucker een katholieke voorbode van bijvoorbeeld Catharina Halkes was, verdient Joop den Uyl, met zijn gereformeerde en anti-revolutionaire afkomst, een standbeeld als voorloper van het CDA.

Cecile Goekoop-de Jong van Beek en Donk was protestants, toen ze in 1897 beviel van 'de grootste feministische bestseller die Nederland ooit gekend heeft', de roman Hilda van Suylenburg. Na haar tweede huwelijk ging ze over naar de kerk van haar katholieke man, liet het feminisme varen en omhelsde de nationalistische, anti-parlementaire beginselen van de Action Francaise. De suggestie dat zij als 'katholieke voormoeder' het pad heeft helpen effenen voor Droes en de haren, vergt vermoedelijk inderdaad meer vindingrijkheid dan bij Salemink en Borgman kan worden verondersteld.

Als nummer drie onder de veronachtzaamde 'voormoeders' van Droes en de haren figureert Annie Salomons (1885-1980). Droes citeert onder anderen Anton van Duinkerken, die Salomons typeerde als "een overtuigde en strijdvaardige katholieke schrijfster, van meer betekenis dan men doorgaans beseft" . De Winkler Prins voor de vrouw - mij van aangetrouwde zijde ter inzage gegeven - was van haar strijdvaardigheid minder onder de indruk. Dit naslagwerk, in de jaren vijftig onder verantwoordelijkheid van een exclusief vrouwelijke redactie gepubliceerd, vatte Salomons' karakter en levensgang samen in de mededeling: 'Was problematisch van aard en zocht rust in het R.K. geloof'.

Geloof en onrust

Iemand die aan zulke rustzoekers een gloeiende hekel heeft, is Ien van den Heuvel, ex-voorzitter van de Rooie Vrouwen en oud-lid van het Europese parlement. "Ik word heel kwaad als mensen zeggen: je geloof geeft rust in je leven" , verklaart ze in Zijwind. "Het geeft helemaal geen rust volgens mij. Het voorkomt juist dat je het er af en toe bij laat zitten." Nochtans is doorgaan met de strijd niet haar levensvervulling. "Het wezenlijke voor een mens zijn toch zijn relaties. Een heleboel feministes om me heen, die de naam hebben van zo flink, zo hard en zo radicaal te zijn, zijn uiteindelijk, wat dat betreft, precies hetzelfde. Heerlijk dat je je zo geborgen voelt bij een aantal mensen waar je helemaal bij hoort. Van de kinderen kan ik wakker liggen, van mijn werk niet."

Hilda Verwey-Jonker, veterane van de vrouwenbeweging en, schoon over de tachtig, nog altijd actief ( "kwestie van instelling" ) ligt er vooral wakker van dat er in Nederland te weinig kinderen zijn. "Het aantal geboorten is ver beneden het vervangingsniveau. Er zijn steeds minder moeders. Dit is verontrustend" , zegt ze in Vrouw & Woord. Met het oog op de sociaaleconomische toekomst is een van haar wensen voor 1992 dan ook "dat vrouwen weer meer kinderen krijgen en dat ze er tien jaar lang voor zorgen. Daarna kan de opvoeding worden overgedragen. Vrouwen hebben dan nog een heel leven voor zich."

Keiharde dames

Voor dat leven geeft prof. Rosi Braidotti - Italiaanse van origine, hoofd van de vakgroep vrouwenstudies letteren aan de universiteit van Utrecht de lezeressen van Humanist deze tip mee: "Kijk naar de beperkingen van emancipatie, want die zijn heel duidelijk zichtbaar geworden. Je ziet het aan al die vrouwen die het mannengedrag zijn gaan kopieren omdat dat de enige weg leek om aan de top te komen. Keiharde dames, (...) de Thatchers, de Smit-Kroesen en de May-Weggens." Inbreken in een mannenbolwerk? Zonde van je tijd, vindt Braidotti. Doe wat je wilt maar blijf wie je bent.

"Waarom zou je een carriere in de kerk ambieren als je atheist bent?"

Amen, zou Wilhelmina Drucker zeggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden