Geluk

Een boze jongeman leeft zijn woede uit op zijn geslaagdere soortgenoten

LEONIE BREEBAART

De wereldliteratuur is vol indrukwekkende boeken over geweld, maar de roman die op mij als jonge lezer de meeste indruk maakte was de klassieke non-fictieroman van Truman Capote, 'In Cold Blood', gebaseerd op een schokkende moordzaak. Op een novemberdag in 1965 werden in Kansas vier gezinsleden van de alom gerespecteerde boerenfamilie Clutter, één voor één afgeslacht door twee, hun onbekende, jongemannen, Richard Hickock en Perry Smith. Zonder reden: veel buit namen de twee vrienden niet mee. De moord zelf beschrijft Capote met gepaste terughoudendheid (ik herinner me vooral de laatste minuten van de 16-jarige dochter); hem ging het om het motief.

Wat bezielde deze jongens? Het beeld dat bovenkomt via de gesprekken die Capote met de moordenaars voerde is diffuus. Richard was vooral uit op geld, dat er niet bleek te zijn, de als kind zwaar verwaarloosde Percy haakte aan. Maar roofzucht verklaart niet waarom ze een hele familie doodschoten. Alleen Perry kwam met iets van een uitleg. Nee, de Clutters hadden hem niets aangedaan, ze waren juist erg aardig. "Maybe it's just that the Clutters were the ones who had to pay." Die zin is me altijd bijgebleven - "they had to pay". Juist omdat deze mensen het toonbeeld waren van een waardevol leven, werden ze afgemaakt. Zoveel geluk en deugd: dat was voor deze jongens niet om aan te zien.

Na het nieuws over de moord op 49 feestende Amerikanen in Orlando, moest ik er weer aan denken, aan die zin. Zou juist het geluk van anderen, zoenend, feestend, gelukkig, het slechtste in gefrustreerde jongemannen naar boven halen? Omar Mateen werd woest als hij twee mannen zag zoenen. Misschien durfde hij zelf niet uit de kast te komen, maar hoe dan ook lijkt er bij woede om zoiets onschuldigs als een kus afgunst in het spel - een emotie die de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum in haar boek 'Politieke emoties' beschrijft als één van de gevaarlijkste emoties die er bestaan.

Bij een jongeman wie het ontbreekt aan eigenwaarde, die in ánderen herkent wat hij zelf zou willen hebben - of zijn - én die geen alternatief ziet voor zijn vijandigheid, kan dat makkelijk leiden tot geweld. "Het enige wat hij ter verlichting kan verzinnen is anderen pijn doen." Het psychologisch patroon doet denken aan de school-shootings, waar de aanslag in Orlando zo op lijkt: één boze jongeman leeft zijn woede uit op zijn geslaagdere soortgenoten, zoals aardige medescholieren die al weten wat ze willen worden, die de trots zijn van hun vader en leraar. "De middelbare school is een broeinest van afgunst. Adolescenten voelen zich vaak onzeker over hun prestaties en hun toekomst" schrijft Nussbaum. Het schijnt dat zulke jongens veel ontlenen aan Nietzsche.

Voor gefrustreerde jongens met een moslimachtergrond ligt het voor de hand zich te beroepen op IS, een organisatie die de laagbijdegrondse afgunst op mensen die vrijheid, welvaart, liefde en succes waarderen framet als een hoogstaande verontwaardiging over zondig gedrag, en die het neermaaien van zulke geluksvogels neerzet als de wil van God. Je kunt zeggen wat je wilt, maar zo makkelijk hebben Richard en Perry het nooit gehad.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden