Review

Gelukzoekers maken ons leven juist lichter

Opwekkend geluid aan de vooravond van de Maand van de Filosofie: asielzoekers zijn geen probleem, maar juist een verrijking. ,,Ik wil u altijd om me heen, om niet te verstarren”, schrijft Désanne van Brederode in haar essay.

De Griekse filosoof Antiphon, een tijdgenoot van Socrates, bekritiseerde de gewoonte van de Grieken om alleen oog en respect te hebben voor de mensen die vlakbij wonen, en niet voor degenen die ver weg wonen, dat wil zeggen voor de niet-Grieken, die als ’barbaren’ over één kam werden geschoren.

Als een der eerste filosofen verdedigde Antiphon dat alle mensen, Grieken of barbaren, tot dezelfde ene mensheid behoorden en onderling gelijkwaardig waren: allemaal lachen we als we ons vrolijk voelen en huilen we als we treurig zijn, allemaal werken we met onze handen en lopen we op onze voeten.

2400 jaar later gaat Antiphons beginsel nog altijd op: hoe verder mensen van ons afstaan, in geografisch of cultureel opzicht, des te minder zien we hen als individuen als wijzelf, en des te meer zijn we geneigd hen over één kam te scheren, door hen met een soortnaam aan te duiden: ’de islamieten’, ’de Afrikanen’. Het is een van de hoofdthema’s in ’Brief aan een gelukzoeker’, een essay van de schrijfster-filosoof Désanne van Brederode, dat is verschenen in het kader van de ’Maand van de filosofie’ die morgen begint.

’Gelukzoekers’ is de nogal denigrerende benaming die door sommige politici wordt gebruikt in het debat over mensen die uit arme, niet-westerse landen ’op goed geluk’ naar Nederland komen om er werk en een beter bestaan te zoeken. Zelfs als deze gelukzoekers uit de verre landen hierheen komen en te midden van ons Nederlanders leven, betoogt Van Brederode, houden wij hen op een afstand, door alleen generaliserend over hen te denken en te spreken, zonder belangstelling voor hun individuele hoedanigheden, voor hun leefwijze, gedachten en gevoelens.

’Brief aan een gelukzoeker’ biedt een sympathiek tegengeluid tegen de heersende tendens om de immigratie uit Afrikaanse of islamitische landen bovenal als een probleem te zien. Van Brederode kiest ervoor om, als een gedreven anti-Wilders, nu eens de positieve kanten van de zaak te belichten, op het gevaar af ’politiek correct’ te klinken: ,,U bent onze verlichting. U maakt ons leven niet zwaarder, maar lichter. Luchtiger, vrolijker, menselijker. U laat ons niet alleen op theoretisch niveau relativeren, u leert ons ook in de praktijk van alledag wat wij, als individuen, ieder voor zich, belangrijk in het leven vinden. U brengt ons thuis, () in onszelf. Eindelijk. Ik wil u altijd om me heen, om niet te verstarren. Wij zijn uw vooruitgang, u bent de onze.”

Gelukzoekers kunnen ons alleen al door hun aanwezigheid een ’innerlijke ontwikkelingshulp’ bieden, ons bevrijden van de blinde vlekken in onze zelfkennis. Als Van Brederode ergens kritiek op heeft, is het op de Nederlanders, of meer in het algemeen de westerlingen. Haar boek is een ouderwets staaltje van cultuurkritiek. Het leven hier, houdt ze de gelukzoeker voor, is niet zo ideaal als u misschien denkt: vrouwen worden hier nog steeds niet serieus genomen en op subtiele wijze onderdrukt; we leven in een consumptiemaatschappij waarin het ongewenst is dat mensen geluk en bevrediging vinden in hun werk, omdat ze dan minder consumeren na hun werk; we zijn in plaats van na-apers voor-apers geworden, die al wat nieuw is éérder willen hebben of doen dan de buren, omdat de lol er anders alweer af is.

Het zijn vaak rake analyses en observaties, al lijden ze zoals alle cultuurkritiek soms aan al te makkelijke generalisatie. Bovendien betreffen ze meestal bij uitstek de welgestelde, hoogopgeleide bovenlaag van de samenleving. Gelukzoekers zullen zich er niet door laten afschrikken, maar dat is natuurlijk ook niet de bedoeling. Ze zijn juist van harte welkom, en moeten vooral ook blijven wie ze zijn, zodat we van hen kunnen blijven leren: ’Integreer dus, maar met mate.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden