Gelukzalig in de leegte van Antarctica

Oceanwide Expeditions reist met kleine groepen toeristen naar onder meer Groenland en Antartica.Beeld Amy Balkin en Haro Hielkema

Bioloog Ko de Korte organiseert voor Trouw-lezers een reis naar Antarctica. Maar moet je wel als toerist naar zo'n ongerept natuurgebied reizen, dat toch vooral is gebaat bij rust en stilte?

Bioloog Ko de Korte mag dan tegenwoordig officieel touroperator zijn, hij is in hart en nieren ook bioloog gebleven. En waar hij kan houdt hij die beide petten op. Dat lijkt dubbel, maar hij kan het verklaren. Hij houdt van de schoonheid aan het einde der aarde, lyrisch is hij over de ongereptheid en eindeloosheid van het landschap, waar hij zo vaak verbleef. En die liefde wil hij graag delen, met de toeristen voor wie hij nu reizen organiseert.

Want delen geeft dubbel zoveel plezier, heeft De Korte al vroeg geleerd. Hij gunt anderen ook die machtige aanblik van het landschap, voor hemzelf hét hoogtepunt van elk verblijf op de polen. "Als ik voor een poolvlakte of een woestijn sta, ervaar ik een zuigende werking. Ik wil erin doordringen. Dat geeft me zo'n ontzettend goed gevoel. Niet de ijsbeer of de pinguïn, maar de uitgestrektheid, dat eindeloze landschap, zoals je dat ook in de Sahara en Egypte hebt."

Zijn gelukzaligste momenten beleefde hij als hij in zijn eentje of 'met een kameraad' in de ongerepte natuur was. "Zonder geruis en geroezemoes om je heen, waardoor je meer contact krijgt met jezelf. Door de stilte lijkt het alsof er allerlei gevoelens loskomen. Je bent daar erg met jezelf, je wordt door niets afgeleid en gaat niet nadenken; gedachten komen naar jóu toe. Eeuwigheid, de mogelijkheid van het einde. In de wildernis mis ik mensen niet."

Pure propaganda
Zijn poëtische lofzang op de poolstreken ten spijt, begrijpt De Korte wel degelijk dat zijn passie om mensen - tegen betaling - van die wildernis te laten genieten, discussie oproept. Zo ontlokte ook de Antarctica-reis die hij binnenkort voor Trouw-lezers organiseert, kritische geluiden en ingezonden brieven. De Korte verdedigt zich met de opmerking dat de natuurreizen die hij voor Oceanwide Expeditions uit Vlissingen organiseert, 'pure propaganda voor de natuurbescherming' zijn.

"Je wint op deze manier meer mensen voor het idee dat ongerepte wildernis in stand moet worden gehouden dan wanneer je die streken tot verboden gebied zou verklaren. Vooral mensen uit landen als de VS, Duitsland en Frankrijk, waar de beslissingen over de toekomst van de poolgebieden genomen worden. Er zullen weinig passagiers van zo'n reis terugkomen en roepen dat het mes er maar in moet, of dat je het toerisme maar z'n gang moet laten gaan. Voor mij ligt de waarde van de wildernis op hetzelfde niveau als kunst waarvan je veel houdt of als religie, voor mijn part. Als iets waarvan je enorm kunt genieten, en waarvan het een verarming zou zijn als het er niet meer was. Ik ben er heilig van overtuigd dat je die natuur - en dan zeg ik erbij: zoveel als mogelijk is - onder de mensen moet brengen.

Beeld Amy Balkin en Haro Hielkema

"Helaas kan niet iedereen zich zo'n reis permitteren, maar met goede natuurfilms verrijk je mensen ook. De poolstreken zijn langzamerhand de enige gebieden waar de mens nog niet alles gemodelleerd heeft, een stukje ongetemde aarde. Zeker als je uit Nederland komt, is dat adembenemend mooi. Wat is mooi? Wat vind jij nou zo mooi aan de muziek van Bach?"

Vijftienduizend jaar geleden zijn in de grotten van Lascaux in de Dordogne rotstekeningen van grote schoonheid gemaakt. In 1940 zijn die ontdekt en weldra wereldberoemd geworden. Inmiddels is de atmosfeer in de grotten door de vele bezoekers veranderd en zijn de tekeningen aan bederf onderhevig. Daarom mag niemand ze meer zien: toeristen niet, maar wetenschappers ook niet. Een voorbeeld van hoe een bestemming door bezoek vernietigd kan worden.

Wildernis besparen?
"Wij verkopen illusies van wilderniservaring. Het is ook ons belang. Wij zijn voorlopers in het organiseren en reguleren van toerisme. Wij willen geen sporen achterlaten in de Arctis en Antarctica; die poolgebieden moeten onaangetast blijven. Niks achterlaten, alles weer mee terugnemen wat je daar bij je had. Wij houden ons daaraan. Een schip is daarvoor de ideale infrastructuur."

Maar is De Korte dan niet gevoelig voor de mening dat de mens daar weg moet blijven om die wildernis te sparen? "Ik ben protestants opgevoed, met begrippen als rentmeesterschap en de 'schepping is er voor ons'. Van wie en voor wie is de wildernis eigenlijk? Wie bepaalt of je daar mag komen? Is dat een esthetische zaak of een ethische? De menselijke nietigheid en de grootsheid van de natuur komen daar erg naar je toe, zonder dat je bent afgeleid. Is dat dan toegestaan? Tja, wie bepaalt dan of je het recht hebt die gebieden op te zoeken? Waartoe is het daar?"

"Alles wordt door onszelf bepaald. Zonder de mens is er ook geen schoonheid. De natuur heeft op zichzelf recht van bestaan. Hebben wij recht op toegang tot die wildernis? Hebben wij er recht op om op onze planeet te zijn? We zijn bezig met het gebruik van de aarde ten gerieve van onszelf. Moet de mens doordringen in het heelal? Mag hij de ruimte in? Ik kom uit een strenggelovig boerengezin in het Zeeuwse dorp Meliskerke - een achtergrond waarin dat duidelijk niet mocht. Toen de eerste kunstmaan werd gelanceerd, is daarover in onze kerken - de Gereformeerde Gemeenten in Nederland en Noord-Amerika - nog een 'tijdrede' gehouden waarin gezegd werd dat zoiets niet mocht!"

De vraag die je volgens De Korte zou moeten stellen is: hoe ver kun je gaan? "Als je daar heel veel andere mensen ziet, heb je die gevoelens van ongerepte wildernis niet. Nu zijn wij niet de enigen. We hebben heel goede collega's en heftige concurrenten. Wij beseffen dat we een negatieve impact hebben op het gebied. Wij willen de ongerepte natuurbeleving verkopen. Dan kun je je eigen glazen ingooien."

Beeld Amy Balkin en Haro Hielkema

Nieuwe ijstijd
Ook hij maakt zich zorgen om de toestand van de aarde. "Ik ben het eens met Salomon Kroonenberg, hoogleraar in de toegepaste geologie en schrijver van het boek 'De menselijke maat: de aarde over tienduizend jaar', die uitlegt hoe klimaatveranderingen continu optreden ook zonder menselijke activiteiten. Mogen we daartegen actie ondernemen als de richting van die verandering ons niet bevalt ? Stel nou eens dat wij afstevenen op een nieuwe ijstijd, wat doen we dan? Bijna heel Groenland staat nu te juichen dat het ijs zich terugtrekt. Als in Zuid-Groenland akkerbouw mogelijk zou worden door die klimaatverandering, dan moeten we dat bekijken. Maar daar protesteren natuurbeschermers tegen, uit vrees dat ze daar dan misschien delfstoffen gaan winnen."

Volgens hem doet zijn organisatie er alles aan om te voorkomen dat er schade wordt aangericht aan de ongetemde gebieden. "Wij zijn in het zuiden lid van de IAATO, rond de Noordpool zitten we in de AECO. Met andere organisaties maken we afspraken hoe wij onze reizen uitvoeren met een minimale impact. Daarvoor hebben we regels als geen fossielen verzamelen, geen botten verzamelen, niks meenemen van de walvisvaart, geen papiertjes achterlaten. Het moet allemaal aan boord gebeuren. Op Spitsbergen verzetten wij ons tegen vaarten met een luchtballon en vluchten met een helikopter. Op sneeuwscooters zijn wij ook niet dol; laat de mensen maar langlaufen. Die sportieve activiteiten kun je overal doen, daar hoef je niet voor naar Spitsbergen te gaan.

"We proberen elkaar te ontwijken. Aan het begin van het seizoen maken we afspraken om ervoor te zorgen dat we niet met twee schepen tegelijkertijd op dezelfde plaats komen. Anders wordt de wildernisbeleving minder. Met kleine groepen kun je die ervaring wel hebben.

"Ik heb veel geleerd van de grote Amerikaanse natuurreservaten: in Nevada, Colorado, Arizona en vooral Utah. Amerikanen creëren een heel beperkte infrastructuur in die terreinen. Er wordt een minimale route uitgezet, zodat je in een half uur een representatieve indruk van het gebied krijgt. Een paar diehards hebben de grote ruimte van het ongerepte gebied voor zichzelf. Die aanpak spreekt me erg aan, zodat je het gebied voor iedereen toegankelijk maakt. Dan vind je een balans."

Reizen naar de pool
Oceanwide Expeditions (Vlissingen) organiseert reizen in de poolgebieden (Spitsbergen, Groenland, Antarctica) met 4 kleine schepen (max. 20 - 116 personen) voor natuurliefhebbers uit de gehele wereld: Oceanwide Expeditions. De inschrijvingen voor de Trouw-reis zijn al gesloten.

Ontzagwekkend grote gletsjer
"Het hoogtepunt van Antarctica is de ijskap, te vergelijken met de sterrenhemel in een volledig donkere nacht", zegt Ko de Korte. "Het is zo'n ontzagwekkend gebied, de schaal is gigantisch. Je kunt niet zomaar iets doen. Je moet voorzichtig zijn. Antarctica heeft nooit bewoners gehad. Het is een grote gletsjer, met ijskliffen van tientallen kilometers lang, een gletsjerfront dat afkalft. Geweldig is ook het concert van zeevogels, de pinguïns en zeeolifanten en pelsrobben. Wij gaan naar het mildste gebied toe. Soms zijn daar wat beperkte grassoorten, de Colobanthus quitensis en de Deschampsia antarctica, maar helemaal geen landdieren zoals in de Arctis. De dieren die je ziet zijn alien-achtig, niet vijandig. In de Rosszee heb je de Dry Valleys, de droogste gebieden van onze planeet. Daar valt nooit neerslag. Daar leeft helemaal niks. Je bevindt je het dichtst bij de omstandigheden die op de planeet Mars voorkomen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden