Geluk vind je niet in je eentje

Sanne BloeminkBeeld Maartje Geels

Ze leefde een jonge-vrouwen-droom in New York. Leuke baan? Check. Liefhebbende man? Check. Kinderen? Check. Nanny? Ook check. Ogenschijnlijk had journaliste Sanne Bloemink, die een paar jaar in New York woonde vanwege het werk van haar man, de basisingrediënten voor een gelukkig bestaan wel op een rijtje. En had ze dus niets te zoeken in wat ze zelf de 'geluksindustrie' noemt: "Alles wat geld kost en mensen geluk belooft".

Omdat het Bloemink (39) maar niet wilde lukken om gelukkig te worden, struinde ze heel New York af. Volgde cursussen positief denken, onderwierp zich aan accupunctuursessies en las de boeken van Deepak Chopra stuk, de Indiase schrijver-spreker over spiritualiteit.

Daar viel haar iets op. Uit de vele zaaltjes klonk eenzelfde mantra: dat ze 'op zoek moest naar zichzelf'. Bloemink schreef er een boek over: 'Happy Me'. Het is een waarschuwing. "Het is echt een enorme business. En trends uit Amerika dringen vaak ook in Europa door."

Sinds een paar maanden is Bloemink, man en kinderen incluis, terug. Ze loopt op sportsokken heen en weer over het parket in haar huis in de Amsterdamse wijk de Baarsjes. Tussen de bedrijven door bakt ze brood. Pakt een supermarktkrantje, en wijst naar de omslag: 'Dossier geluk: vandaag beginnen', staat daar. Bloemink: "Hier is de geluksindustrie ook al doorgedrongen. Ik dacht dat het in Nederland nog niet zo erg was."

Wat is er precies 'zo erg'?

"Mensen zoeken in de geluksindustrie een oplossing voor hun persoonlijke problemen. Vaak onder het motto: 'baat het niet dan schaadt het niet'. Zo dacht ik er aanvankelijk ook over, maar nu niet meer. De geluksindustrie is een symptoom van een ongelukkige samenleving. Al die zelfhulpcursussen versluieren het zicht op werkelijke problemen in de maatschappij. Er is te weinig zorg voor elkaar, iedereen is op zichzelf gericht. Vind je het gek dat we daar massaal ongelukkig van worden?

"Die hele industrie drijft op het idee van 'het ware zelf'. Ik kwam er tijdens mijn omzwervingen achter dat die heilige graal van de moderne geluksreligie niet bestaat. Het is een illusie dat er een soort kern is diep in jezelf, en dat wanneer je die afpelt als een ui, je daar een prachtig en puur zelf tegenkomt. Want je staat in verband met andere mensen, en dus verandert je zelf de hele tijd.

"Die steeds verder uitdijende markt houdt ons voor dat we onszelf moeten kneden tot een genietend, positief en evenwichtig individu. Maar die extreme focus op eigen verantwoordelijkheid maakt ons intussen hartstikke eenzaam. Het draait er altijd om 'Happy Me' en nooit om 'Happy Us'. "

Gooit u niet alles op één hoop? Er zijn toch genoeg boeddhistische meditatieleraren die net als u beweren dat het 'zelf' een illusie is?

"Kijk, die leraren en hun leerlingen zéggen wel dat er geen 'zelf' bestaat. Maar in de praktijk, is mijn ervaring, slaan mensen vaak toch door in een soort blinde verering van goeroes. Ik zeg niet dat ze er niet zijn, leraren die zich aan hun eigen leer houden. Ik bestrijk in mijn queeste natuurlijk niet alles.

"Meditatie is van alles wat ik ben tegengekomen nog het minst erg. Misschien hoort dat er toch niet helemaal bij. Het ergst is de beweging rondom het boek 'The Secret', van Rhonda Byrne. Een extreme manier van positief denken, in spirituele taal gegoten.

"Toch werpt de methode van meditatie je ook op jezelf terug. Al doe je het meestal in groepsverband, je moet het zelf doen. Daar lag ik dan, op een matje. Ogen dicht. Ik hoorde de verhalen van de meditatieleraar aan, over contact maken met het universum. En dacht: 'Waarom moet het altijd meteen over het hele universum gaan?' De matjes lagen pal naast elkaar. Ik kon de persoon naast me als het ware aanraken. Maar niemand die een woord met een ander wisselde. Ook achteraf niet - tijdens het weggaan greep iedereen vlug naar z'n mobiele telefoon."

U kon zelf echt geen praatje aanknopen?

"Ik was veel te verlegen. Maar het lag ook echt aan de sfeer, die was er niet naar. Kijk, ik snap wel dat een yogaklas of meditatiegroep geen babbelclub is, maar wat mensen ernaar drijft, de onvrede, zowel lichamelijk als geestelijk, kun je beter op een andere manier oplossen. Door echt contact te maken met andere mensen."

'Echt contact'?

"Ja. Dat je iemands problemen er ook bijneemt. Ik heb veel bewondering voor wat de psychoanalyticus Paul Verhaeghe heeft geschreven over het zorgtekort in de westerse maatschappij. Je wordt ongelukkig als je jezelf ziet als geïsoleerd atoom. Op de een of andere manier is de idee ontstaan dat we gelukkig worden als we op de bank gaan zitten, met de deur op slot, en de enge buitenwereld buiten houden. Maar mensen zijn gewoon groepsdieren. We worden gelukkiger van zorgen voor anderen, dat blijkt uit allerlei onderzoeken."

Als dat zo is, waarom doen we dat dan niet?

"Tja. Ik ben in de drie maanden dat ik hier woon ook nog steeds niet langs geweest bij de oude buurman die moeilijk ter been is. Het begint bij jezelf. En dat is heel moeilijk."

Toch weer dat 'zelf'.

"Ja. Ik ben ook een product van deze samenleving. Ik moet, als journaliste, ook meedoen aan de ambitie en competitie. Genoeg verhalen maken, met ideeën komen. Ik heb geen tijd, want ik moet door, en meedoen, en succesvol zijn. Dáárom ga ik niet naar mijn buurman. Ik weet ook niet hoe we daar verandering in kunnen brengen. Maar de geluksindustrie heeft het zaligmakende middel in elk geval niet, al doet ze voorkomen van wel. Dat is wat ik wil laten zien in mijn boek."

Kwam u tijdens uw speurtocht naar een gelukkiger bestaan alleen maar klinkklare onzin tegen?

"Er zit vaak best wat in. Mindfulness kan jachtige types bijvoorbeeld wat tegengas geven. En voor rupsjes-nooit-genoeg is het ook heilzaam. Soms kijk ik even naar buiten, en sta erbij stil hoe ik de zon op mijn arm voel schijnen. Dat is fijn. Maar mindfulness heeft ook nadelen. Door te leven in het nu, zoals mindfulness wel wordt uitgelegd, zet je je vermogen om vooruit en achteruit te kijken stil. Bij mij belemmert dat mijn creativiteit.

"Het was niet mijn bedoeling om te testen of alle remedies van de geluksindustrie wel helpen. Ik probeer het op macroniveau te bekijken. Waarom shoppen we daar tegenwoordig zo graag?"

Wanneer zou u zichzelf gelukkig noemen?

"Dat weet ik eigenlijk ook niet. Ik denk meer in gelukkige momenten. Die overkomen je. Of niet. Ik heb een hele dunne huid. Als een buschauffeur een beetje onaardig tegen me doet, voel ik me meteen naar."

Eigenlijk blijft het in uw boek wat vaag of u nu écht zo ongelukkig was. U doet er een beetje lacherig over.

"Ik voelde me in New York een tijdlang verschrikkelijk rot. Was echt depressief, volgens de psychiater. Waarom precies weet ik eigenlijk ook niet. Een extreem gevoel van eenzaamheid, misschien. Niet dat ik heimwee had naar specifieke mensen of dingen. Ik voelde me daar gewoon geïsoleerd, alsof ik geen contact kon maken met mensen, in een soort cocon zat. Nu men op het kantoor van mijn man ook van mijn boek weet, vragen collega's hem, 'Goh, gaat het wel goed met jullie huwelijk?'. Dat vind ik wel een beetje zielig voor hem. Aan ons huwelijk ligt het niet. Ik heb gewoon luxeproblemen. Dat zei ik toen ik uiteindelijk bij de psychiater zat: 'Ik heb alles. Ik heb geen recht op die problemen. Ik móet gewoon gelukkig zijn.' Ik zag geluk als een plicht. Maar zo werkt het dus niet.

"Wat je zegt over dat weglachen, dat klopt wel. Ironie definieert onze generatie, zeggen ze, toch? Dat doen we om elkaar op afstand te houden. Ik denk dat dit daar wel een voorbeeld van is."

Wat doet u nu nog, hier in Nederland, om gelukkiger te worden?

"Alleen Pilates, voor mijn rug. Het gaat nu veel beter. Ik gebruik nog wel steeds medicijnen tegen mijn depressie - daar durf ik niet zomaar mee te stoppen. Maar hier heb ik mijn goede vrienden weer om me heen. Dat scheelt een hoop."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden