Gelovigen bevoorrechten? Alleen bij een Kamermeerderheid

Tweede Kamervoorzitter Gerdi VerbeetBeeld ANP

Als verminking verboden is, mogen joden en moslims dan hun kinderen besnijden? In principe niet, vindt filosoof Hans Harbers. Maar áls we gelovigen een uitzonderingspositie geven, kan dat alleen op basis van democratisch debat.

Hans Harbers: Het verbod op mishandeling kan het recht op godsdienstvrijheid niet opheffen

'Besnijdenis is mishandeling, oordeelde een Duitse rechter vorige maand. Klinkt logisch. Toch hoeft deze uitspraak niet te betekenen dat de rite verboden wordt. Een verbod (op mishandeling van je kinderen) botst hier immers met een grondwettelijke vrijheid (de vrijheid om je godsdienst te mogen belijden). Centraal staat hier waarom het een zwaarder weegt dan het andere.

In het debat kunnen joden besnijdenis niet verdedigen door simpelweg te wijzen naar de Torah. Als ze dat doen, beroepen ze zich op een autoriteit die alleen gezag heeft voor mensen die in die autoriteit geloven.

Maar ook het argument dat besnijdenis altijd mishandeling is, kan niet zonder meer doorslaggevend zijn, ook al zou een meerderheid dat vinden. We kunnen moslims en joden, nu ze in de minderheid zijn, niet overreden met de simpele regel dat de meeste stemmen gelden. Een essentieel onderdeel van onze democratische rechtsstaat is dat minderheden bescherming verdienen.

Het enige wat ons rest bij zulke dilemma's is het voortdurende democratisch debat. Tweede Kamerleden zijn gewend om dit soort keuzes te maken: zij moeten vaker een balans zoeken tussen verschillende waarden, rechten en verboden.

Zo is discriminatie bij grondwet verboden, maar kunnen we wel democratisch besluiten om in sommige gevallen positieve discriminatie te stimuleren. Ook over de vraag of joden en moslims ondanks het verbod op mishandeling mogen besnijden, kan zo'n oordeel worden geveld.

Zeker is in ieder geval dat het ene verbod nooit het andere recht kan opheffen. Iedere partij - religieus of seculier - die claimt dat er maar één gulden ethische regel bestaat voor het dilemma van de besnijdenis, is een gevaar voor dergelijk open democratisch debat.'

Socioloog Hans Harbers doceert 'Filosofie van Wetenschap, Technologie & Samenleving' aan de Rijksuniversiteit Groningen en is freelance debatleider.

Eerder in Denkers in Debat
Een Duitse rechter noemde besnijdenis van baby's vorige maand mishandeling. Onverdoofde rituele slacht komt volgens de Partij voor de Dieren op hetzelfde neer: het zou dieren onnodig lang laten lijden en kan eenvoudig worden vervangen door diervriendelijkere alternatieven.

Joden en moslims moeten bewijzen dat de religieuze gebruiken waarvoor ze sterke theologische argumenten hebben ook op medisch vlak deugen. Dat roept de vraag op of religieuze rechten zich nog laten verdedigen.

'Er zijn aardig wat sterke argumenten om besnijdenis en onverdoofde rituele slacht te verbieden', stelde filosoof-in-opleiding Martijn Samson vorige week. Toch laten 'religieuze voorrechten' zich volgens hem wel degelijk verdedigen. 'Besnijdenis en onverdoofde rituele slacht worden bijvoorbeeld niet uitgevoerd om te mishandelen, maar als onderdeel van een traditie. Rituelen zijn ook een kwestie van religie en cultuur, van zaken die ons maken tot wat we zijn.'

En toch: gaat fysiek ingrijpen niet erg ver? 'Ouders die kun kind willen besnijden', reageerde filosofiestudent Anneroos Goosen vrijdag, 'besluiten dat deze religieuze waarde belangrijker is dan de lichamelijke integriteit van het kind. Als besnijdenis is toegestaan, kan hij niet beschikken over zijn eigen lichaam. Ook dat is een ernstig verlies van vrijheid.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden