Geloven naast elkaar Gebedshuizen

Acht verschillende religies in één ruimte. De Oude Kerk exposeert deze en volgende week schilderijen en tekeningen van interieurs van Amsterdamse gebedshuizen. Van christelijk tot islamitisch - het hangt broederlijk naast elkaar.

In een stadsblad las de Amsterdamse kunstenares Fransisca Tollenaar een artikel over wandelingen langs gebedshuizen en religieuze centra, georganiseerd door de net opgerichte Raad voor Levensbeschouwingen en Religies in Amsterdam. Tolerantie bevorderen, was het doel. Maar de raad zocht ook andere manieren voor de diverse religies om elkaar te ontmoeten. De vraag was hoe.

Tollenaar stelde een ontmoeting voor via kunst: geen letterlijke wandeling langs gebedshuizen, maar een expositie met schilderijen van de verschillende interieurs. ,,Een taal zonder woorden, waardoor misschien minder communicatiestoornissen ontstaan.'

Haar idee werd positief ontvangen, maar het bleek niet gemakkelijk uit te voeren. ,,Ik wilde een 'palet' maken van ongeveer tien geloven. Twee daarvan, het humanisme en de bahai, vielen al af, omdat die geen echte gebedsruimte hebben. Daarnaast kostte het veel tijd om bij elk geloof een ruimte te vinden die architectonisch interessant was, én ook echt de kleur, sfeer en cultuur van die religie ademde. Bovendien mocht ik lang niet overal zomaar naar binnen. Die ruimtes zijn heel intiem voor mensen.'

De Raad voor Levensbeschouwingen en Religies hielp Tollenaar, door haar te introduceren bij de verschillende geloofsgemeenschappen. Ze vond uiteindelijk acht geschikte ruimtes: een synagoge, een boeddhistisch meditatiecentrum, een hindoetempel, een Turkse en een Marokkaanse moskee, en een Koptisch-orthodoxe, een protestantse en een rooms-katholieke kerk. In elke ruimte maakte Tollenaar drie weken lang krijttekeningen. ,,Meteen schilderen was niet handig. Je kunt niet zomaar een ezel midden in een kerk zetten. Uiteindelijk heb ik overal vijftien tekeningen gemaakt. In mijn atelier heb ik geprobeerd om daar telkens de essentie uit te halen en het geheel samen te vatten in één schilderij.'

De acht olieverfschilderijen zijn stuk voor stuk figuratief, maar soms ook bijna abstract. Tollenaar bracht de interieurs terug tot vaak eenvoudige vormen en liet veel details weg. ,,Die vrijheid moest ik nemen. Het hoefde geen exacte weergave te worden van hoe zo'n ruimte eruit ziet. Het ging vooral om de meerwaarde die zo'n plaats heeft door het gebruik ervan, door de rituelen. Die sfeer, dat heilige, wilde ik laten zien. Dat is een overeenkomst, iets wat al die ruimtes hebben.'

Dat heeft Tollenaar vooral met kleur en licht proberen weer te geven. Zo is het schilderij van de synagoge heel donker en is de protestantse ruimte juist veel lichter en met zachtere kleuren geschilderd. ,,Om meer te begrijpen van de religies heb ik overal een dienst bijgewoond. Dat heeft ook een grote rol gespeeld bij het uiteindelijke beeld. In de moskeeën wordt op de grond gebeden. In de schilderijen daarvan staat de vloer dus centraal. Bij de Koptische kerk is de afbeelding van Jezus, met engelen eromheen, het belangrijkste. Daarom heb ik dat geschilderd, zonder verder de ruimte eromheen echt te laten zien. Op die manier heb ik van alle ruimtes de eigen sfeer weergegeven door de belangrijkste elementen eruit te kiezen. Het was trouwens wel moeilijk om over mijn vooroordelen heen te stappen. Sommige geloven spreken je meer aan dan andere.'

Van tevoren vertelde Tollenaar de religieuze instanties dat de schilderijen in één ruimte zouden komen te hangen. ,,Spannend, want voor veel mensen is het misschien de eerste keer dat ze een gebedshuis van een andere religie van binnen zien en dan hangt alles ook nog bij elkaar. We hadden daarom geen betere expositieruimte kunnen vinden dan de Oude Kerk, de oudste openbare ontmoetingsplaats in de stad, de 'huyskamer van Amsterdam'. Ik ben ook benieuwd hoe al die afbeeldingen samen 'klinken'. Eigenlijk is het een confrontatie én een ontmoeting tussen de verschillende geloven.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden