Geloof in elfjes

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Er heerst onrust in Elfjesland, zo maak ik op uit een bericht in de Vlaamse krant De Morgen. Sinds vijftien jaar heeft zich in een bos in het Engelse Somerset een elfenkolonie gevestigd. In de bomen ervan worden almaar meer deurtjes gesignaleerd waarachter zich de elfenhuisjes zouden bevinden. Het zijn er inmiddels al zo'n tweehonderd.

Maar nu heeft de eigenaar van het bos besloten dat het uit moet zijn. Het begint er steeds meer als een soort barbie-land uit te zien, klaagt hij. De bomen krijgen te lijden van al die deurtjes die mensen erop vastspijkeren - want dát is de prozaïsche waarheid achter het sprookje. Ze gaan ervoor ook steeds dieper het bos in, net als de kinderen die er brieven en knuffels bij achterlaten. Die kinderen geloven wèl heilig in elfjes, maar het bos wordt zo steeds minder ongerept.

Ik vind het allemaal heel schattig en zie er geen kwaad in - anders dan de militante bioloog Richard Dawkins, die in zijn kruistocht tegen iedere vorm van religie ooit voorstelde het vertellen van sprookjes te verbieden. Kinderen zouden daardoor al vroeg vatbaar worden voor geloof in niet-bestaande wezens. Maar Dawkins overdrijft wel vaker.

Inmiddels is er in Engeland een hele polemiek rond het elfjesbos ontstaan, zo lees ik. De schrijfster Sara Maitland wierp zich op als een gepassioneerd verdedigster ervan. 'Bossen zijn ons oorspronkelijke habitat', zo schreef ze in The Guardian. 'Als we ze niet bevolken met verbeelding, verhalen en wonderen, zullen we ze vernietigen, onze eigen ontplooiing beperken - of beide.'

Daar is veel voor te zeggen, al heb ik mijn twijfels bij die 'oorspronkelijke habitat'. Sprookjesverhalen maken het leven ongetwijfeld rijker. Maar net zoals bij Sinterklaas hebben ze ook een houdbaarheidsdatum. Het geloof van het pubermeisje dat ooit aankondigde haar 'sabbatjaar' tussen middelbare school en universiteit te zullen besteden aan de studie van de elfentaal, had die duidelijk overschreden.

Heeft Sara Maitland daar ook een beetje last van? Haar Wikipedia-pagina omschrijft haar als een magisch-realistisch auteur met een feministische inslag. Daar kan ik me iets bij voorstellen. Moeilijker wordt het wanneer blijkt dat zij als anglicaanse is overgegaan naar het rooms-katholicisme. Dat is geen godsdienst die zich in het verleden aan de heiligheid der bomen veel gelegen heeft laten liggen. Geweldenaars als Willibrord en Bonifatius, die vanuit het elfen-rijke Ierland het germaanse continent kwamen kerstenen, hakten ze liever om.

Maitland maakt daar geen woorden aan vuil. Liever wijst ze naar IJsland, waar volgens sommige berichten de helft van de bevolking in elfen zou geloven. Vorig jaar werd er zelfs een geplande weg voor omgelegd; het traject zou anders dwars door een elfengebied lopen. Mijn toch al wankele vertrouwen in de redelijkheid van het Noorden werd er definitief door geknakt.

Niet het geloof van Sara Maitland. In tegendeel. Zouden de welvaart en de hoge geluksindex van de IJslanders niet iets te maken kunnen hebben met hun elfengeloof? - zo suggereerde zij. Zouden we er zoveel slechter op worden wanneer we daarvan simpelweg zouden uitgaan?

Je hoopt op zo'n moment dat dat ironisch bedoeld is. Maar van een knipoog is in Maitlands artikel niets te merken. Helaas schieten mensen die een lans breken voor verbeeldingskracht en het mysterie wel vaker tekort in scepsis en dogmakritiek. Zou de fantasie, wanneer ze eenmaal het rijk alleen heeft, vanzélf uitmonden in het fanatisme waarvan ze maar twee letters verschilt? Soms kom ik bijna in de verleiding Richard Dawkins gelijk te geven.

Meer columns van Ger Groot (driemaal per week) zijn te vinden op http://www.trouw.nl/tr/nl/33880/Ger-Groot/index.dhtml

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden