'Geloof en politiek zijn als limoen en melk: houd ze gescheiden'

COIMBATORE - Het puin is nog niet geruimd. Slopers gooien de brokstukken naar beneden van wat ooit de eerste etage van een van India's grootste textielwinkels was. G. Ragothaman, al jaren bij het bedrijf in dienst, ziet het gelaten aan. “Het zal nog wel een aantal maanden duren voordat de zaak weer overeind staat”, zegt hij. “Nou ja, er wordt aan gewerkt. Die dwazen ook.”

Eind vorig jaar ging The House of Shobha in vlammen op. Kort daarvoor was het statige gebouw uit het begin van deze eeuw geplunderd. Door wie? Ragothaman geeft geen direct antwoord. “Er waren rellen, r-e-l-l-e-n. Tussen twee gemeenschappen. Pas na vier dagen was in deze buurt de rust hersteld.” De gemeenschappen die hij niet bij naam wenst te noemen, zijn die van hindoes en moslims. De eigenaar van 'Shobha' is een moslim. Zodat wel duidelijk is wie de plunderaars waren. “Het doet er niet toe”, meent Ragothaman. “Ik zelf ben een hindoe, ik werk hier al jaren.” Hij wijst op zijn collega's in de geïmproviseerde ruimte die sinds de verwoesting dienst doet als kantoor: “Hij is een moslim, hij is een hindoe, hij is een moslim, hij is een christen. Er zijn geen verschillen tussen ons.” Het zijn vrome, verzoenende woorden. De werkelijkheid is echter vaak een geheel andere.

'Communale twisten', rellen tussen geloofsgroepen, zijn in India bijna net zo oud als het land zelf. Vooral tussen de ruime meerderheid van hindoes en de moslims, die zo'n twaalf procent van de bevolking vormen, gaat het met regelmaat mis. In het zuiden van India, zoals in de stad Coimbatore, liepen de ruzies bijna nooit uit de hand. Maar in december 1997 vielen in de plaats van bijna een miljoen mensen enkele tientallen doden en raakten honderden gewond. Het Indiase leger moest eraan te pas komen om de rust te herstellen.

“Geloof en politiek”, roept een groot advertentiebord in de stad, “zijn als limoen en melk: houd ze gescheiden.” Juist dat nu blijkt vaak onmogelijk. Zelfs de communistische partijen in India kunnen niet om de religieuze dimensies van het land heen. Al was het slechts omdat religie vaak het excuus is voor conflicten die vooral economisch zijn geïnspireerd. Dat is ook in Coimbatore gebleken.

De rellen ontstonden na de moord op een politieagent. De radicale moslimorganisatie Al Umma zou achter de aanslag zitten. Hindoes trokken plunderend door de stad; de politie legde hen geen strobreed in de weg. Dat kwam volgens kenners omdat Al Umma enige tijd daarvoor de bovenhand had gekregen in het afpersen van kooplieden, een alledaagse Indiase praktijk die tot dan toe aan de straatagenten was voorbehouden. Voor het missen van inkomsten zochten de overwegend hindoeïstische agenten wraak.

Dergelijke praktijken worden vaak overgoten met een religieuze saus. In de politiek betekent dit dat de beschuldigende vinger wordt uitgestoken naar de Bharatiya Janata Partij (BJP), de grootste oppositiepartij in het ontbonden parlement. De BJP zou bij de komende landelijke verkiezingen wel eens de grootste partij kunnen worden.

Dan, zo zeggen de tegenstanders, zullen fanatieke, ultranationalistische hindoes alles doen om moslims het leven zuur te maken.

“Er is geen reden meer tot vreugde”, zegt de tekst op een poster aan de muur voor het kantoor van Al Umma. Op het pamflet is een huilend India afgebeeld. Het verwijst naar 6 december 1992, een zwarte dag in de recente geschiedenis, toen radicale hindoes in de plaats Ayodhya een eeuwenoude moskee met de grond gelijk maakten. De BJP is er steeds van beschuldigd de vernietiging van de moskee mede op haar geweten te hebben.

“Moslims hebben niets te vrezen”, zo liet BJP-voorzitter L. K. Advani onlangs nog eens weten. In het kantoor van moslimorganisatie Al Umma denkt men daar heel anders over. “Het zijn fascisten”, zegt M. Basir, “ze hebben het hart van de stad in brand gestoken en onze gebedsplaatsen aangevallen. De moslims zijn bang. Als de BJP aan de macht komt, kan het voor ons alleen nog maar slechter worden.”

Al Umma zelf heet een fundamentalistische organisatie te zijn, die medeverantwoordelijk is voor een aantal recente aanslagen in het zuiden van India. “Nee, nee, daar is niets van waar”, meent Basir. Wij zijn een welzijnsorganisatie. Als we worden aangevallen, verdedigen we ons, meer niet.” Feit is echter dat de naam Al Umma steeds vaker valt en dat het aantal radicale moslimsclubs in het zuiden sterk is gegroeid. Dat levert op zijn beurt nieuwe kiezers aan de BJP, die tot op heden in Coimbatore en andere plaatsen van de deelstaat Tamil Nadu niet meer dan drie procent van de stemmen haalde.

“Ik denk dat we dit keer een meerderheid kunnen winnen, samen met onze coalitiepartners”, zegt G. Bhupati, de plaatselijke voorzitter van de BJP. “Ook dankzij de moslims. Er zijn wel degelijk moslims lid van onze partij. Ze durven het niet hardop te zeggen, maar ze zullen wel op ons stemmen. Iedereen kiest voor Vajpayee.” Bhupati doelt op de landelijke lijsttrekker van de BJP, een man die als kandidaat voor het premierschap inderdaad brede populariteit geniet. Maar de pragmatische Vajpayee moet schipperen om de radicalere elementen binnen zijn partij te vriend te houden.

Lange tijd gold de BJP als 'onaanraakbaar'. Dit keer echter heeft de partij een aantal cruciale allianties gesloten in diverse deelstaten en bovendien gestunt door het binnenhalen van enkele coryfeeën uit andere partijen. Ook in Coimbatore vallen de muurschilderingen met Vajpayee op. Hindoes in de stad, met name de middenstanders, zeggen dat alleen hij ervoor kan zorgen dat de rust weerkeert. “In de jaren zeventig was hij korte tijd minister van buitenlandse zaken”, herinnert BJP-voorzitter Bhupati zich. “Toen wilde zelfs het islamitische Pakistan vrienden met India worden.”

Toch is lang niet iedereen gerust. Kaderorganisaties achter de BJP, zoals de Wereld Hindoe Raad (VHP) en de Landelijke Vrijwilligersorganisatie (RSS) spreken nog steeds over “de onvoltooide agenda” van Ayodhya. Ook op andere plaatsen zouden moskeeën plaats moeten maken voor hindoe-tempels. De islamitische inwoners van de deelstaat Kashmir zouden hun aanspraken op autonomie kwijtraken.

En een zogeheten Uniforme Civiele Code moet ervoor zorgen dat alle Indiase moslims zich aanpassen aan het concept 'Hindutva', door de BJP vertaald als 'cultureel nationalisme' - van de hindoe-meerderheid.

Vajpayee en zijn gelijkgestemden zullen in dit soort zaken zeer behoedzaam opereren. Ook in de betrekkingen met het buitenland, waar zorgen bestaan over de opvattingen van de BJP over het maken van kernwapens, als nucleaire afschrikking van Pakistan en China, en over het economische beleid, dat minder ruimte zou gaan bieden aan buitenlandse investeerders om aan te haken bij India's economische liberalisering.

Eerst zal de partij de verkiezingen moeten zien te winnen. Peilingen geven de BJP en haar partners zo'n 265 van de 543 beschikbare zetels, nog net geen meerderheid. De leden van de moslimorganisatie Al Umma in Coimbatore zullen hun stem in elk geval aan een ander geven. “Ik heb altijd gedacht dat ik ook een volwaardige Indiër was”, zegt Basir. “Maar daar moest ik misschien toch nog maar eens over nadenken. We zouden als broeders moeten leven. In plaats daarvan ben ik het die voor terrorist wordt uitgemaakt. Wat moet ik hier dan?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden