Gelijkheid als zwakte

(Trouw) Beeld
(Trouw)

Twee columnisten van Trouw zaten op het podium, historicus James Kennedy en schrijfster Nelleke Noordervliet, en die zeiden natuurlijk verstandige dingen. Over 'tolerantie' ging het, en over hoe die zijn weerslag vond in de Nederlandse film, want dat podium stond in de festivaltent van het Nederlands Film Festival, dat hier zijn eigen merites onderzoekt.

De publieke en vakinterne belangstelling viel overigens tegen, op dit vroege middaguur, maar dat gold ook voor films die zich met het thema van tolerantie, van in- en uitsluiting, bezig hielden. 'De sector van het straatrumoer' noemde gespreksleider en filmrecensent Hans Beerekamp dat. Naar zulke films kwam ook bijna niemand kijken.

Hij maakte een uitzondering van 'Flodder' (1986) en 'Shouf Shouf Habibie!' (2004), maar die films, merkte Nelleke Noordervliet op, zijn gegoten in de vorm van komedies, die een thema 'op een buitenkanterige manier' benaderen: ze committeren zich niet, maken geen keuzes, houden het gezellig.

Dat gebrek aan standpunt in Nederlandse films herkende James Kennedy ook, anders dan in Amerikaanse, en hij schreef dat gebrek toe aan een gebrek aan engagement. Liever bleef men beschouwelijk, zei hij, zoals, zo suggereerde iemand, in 'De leugen' van Robert Oey, waarin het drama rond de paspoortaffaire van Ayaan Hirsi Ali met veel empathie voor alle betrokkenen wordt behandeld.

Maar dat is juist volwassen, luidde een tegenwerping en bovendien, zei Albert Ter Heerdt, regisseur van Shouf Shouf Habibi, is de Nederlandse film nu eenmaal een medium van reflectie. ,,Een moreel filmer – dat kan hier gewoon niet.'' Daar sprong Beerekamp grijnzend op in: ,,Iedere filmmaker in Nederland noemt zich anarcholiberaal.''

Aan tafel zat ook Nilgün Yerli, de in Turkije geboren schrijfster, die zich door en door Nederlandse voelt (,,Ik maak de beste stamppotten van het land''), maar die meende zich nooit van het etiket 'allochtoon' te kunnen bevrijden. Tolereren is een hypocriet woord voor vermijden, zei ze, en dat was Kennedy ook al opgevallen: in de tijd van de verzuiling erkende elke groep van de ander het bestaansrecht, als hij maar niet met die ander in gesprek hoefde. Ieder had zijn eigen levensovertuiging, gecombineerd met een sterke notie van privacy.

Beerekamp zag inmiddels een klasseonderscheid weer opduiken, tussen volk en elite, regisseur Eddy Terstall sprak van een crisis van de elite, en volgens Ter Heerdt kenden we geen Bildungsideaal meer. Kennedy weet dat aan de Nederlandse 'zwakte voor gelijkheid': ,,Excelleren is geen culturele norm meer.'' Bij alle vervlakking en verplatting is 'de streefrichting horizontaal' zei Noordervliet. ,,De dictatuur van het proletariaat heeft op wonderbaarlijke wijze gestalte gekregen.''

Dat bracht Yerli op de verhuftering: of de filmmakers daar nog iets mee gingen doen. Nee, zei Terstall, of hooguit versleuteld, want tegenover verhuftering staat vertrutting.

Nee, aan een kruistocht tegen verhuftering gaat geen anarcholiberaal beginnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden