Gelekte documenten: drone-operaties zijn een enorme gok

Een Amerikaanse Predator-drone. Beeld AFP
Een Amerikaanse Predator-drone.Beeld AFP

Wie wil weten hoe het in zijn werk gaat als de Amerikaanse regering besluit dat iemand in Afghanistan, Irak of Jemen dood moet, kan dat nu in detail nalezen. De onthullingswebsite The Intercept legde de hand op interne documenten van het leger. Die beschrijven de interne regels - en debatten - van de oorlog-met-afstandbediening die de VS voeren tegen terroristen.

Bas den Hond

De documenten bevestigen eerdere berichten dat er bij drone-aanvallen niet altijd zo nauwkeurig gewerkt wordt als de regering van president Barack Obama zegt. Of een doelwit werkelijk een terrorist is, wordt vaak afgeleid uit de omstandigheden zoals waargenomen van grote afstand; zeker in een land als Jemen is er zelden 'human intelligence', informatie van bronnen in de buurt.

En dat geldt helemaal voor de bijkomende andere slachtoffers bij een aanslag op een terreur-verdachte. Vaak zijn dat burgers - maar het is gemakkelijk om hen in de statistieken tot vijandelijke strijder te verklaren.

Geen garantie
In een operatie die in januari 2012 begon en ruim een jaar duurde, werden door de VS bijvoorbeeld meer dan 200 mensen gedood in het noordoosten van Afghanistan. Volgens een interne analyse ware slechts 35 daarvan mensen op wie bewust was gejaagd. Voor de anderen 'is er geen garantie dat ze dat lot verdienden', zegt de bron. 'Dus het is een enorme gok.'

The Intercept is een website die onder andere is opgezet door Glenn Greenwald, de journalist tot wie NSA-klokkenluider Edward Snowden zich wendde toen hij bekend wilde maken hoe ver die Amerikaanse geheime dienst ging met het bespioneren van Amerikaanse burgers.

Verslaafd
De 'Drone Papers' zijn niet van Snowden afkomstig, maar van een andere bron, die tot nu toe anoniem heeft kunnen blijven. Volgens The Intercept lekte hij omdat de VS in zekere zin verslaafd zijn geraakt aan drones. Op die manier de vijand te grazen nemen is makkelijk en veilig voor je eigen mensen.

Eventuele gebreken aan het systeem, zo hoopt het leger, zijn vast wel te repareren. "En uiteindelijk hebben we het zo goed onder de knie", vatte hij hun houding samen tegen The Intercept, "dat we niet meer elke keer moeten opdraven en uitleggen waarom een zootje onschuldige mensen werden gedood."

Het afvuren van een raket op iemand op de grond buiten een oorlogsgebied mag volgens de regels die de president heeft uitgevaardigd (en die in 2013 openbaar werden) als iemand 'een voortdurend, onmiddellijk gevaar voor Amerikanen' oplevert. In de praktijk lijkt het er echter meer op dat 'gevaar' een voldoende criterium is.

De Amerikaanse president Barack Obama. Beeld photo_news
De Amerikaanse president Barack Obama.Beeld photo_news

Honkbalplaatjes
Hoe dat wordt vastgesteld was tot nu toe onduidelijk, maar in de Drone Papers is het na te lezen. Vanaf het moment dat iemand kandidaat is voor een dodelijke aanslag tot het moment dat een hoge regeringsfunctionaris, soms president zelf, het goedkeurt, gaan er een kleine twee maanden overheen. In die tijd wordt informatie verzameld en samengevat op wat intern 'de honkbalplaatjes' worden genoemd. Daarna begint een periode van 60 dagen waarin het doodvonnis mag worden voltrokken.

Een van de argumenten in het interne debat over de drone-aanvallen, is dat er veel waardevolle informatie verloren gaat als een terrorist wordt gedood. Hem of haar gevangen nemen zou misschien meer opleveren, maar is natuurlijk riskanter, en soms onmogelijk.

In de VS heeft het uitkomen van de Drone Papers tot nu toe weinig opschudding veroorzaakt. Daar ging donderdag alle aandacht uit naar het besluit van president Obama om vrijwel heel 2016 de huidige 9800 militairen in Afghanistan te laten blijven voor training en anti-terreuroperaties. Na zijn terugtreden begin 2017 wordt het aantal teruggebracht tot 5500. De situatie in het land laat niet toe om, zoals Obama van plan was de Amerikaanse militaire aanwezigheid in het land helemaal af te sluiten.

'Tragische verliezen'
De Amerikaanse Unie voor Burgerrechten heeft wel gereageerd. Volgens de ACLU, een prominente organisatie die al langer kritisch is over het gebruik van drones, 'logenstraffen deze opzienbarende onthullingen de stelling van de Amerikaanse overheid dat haar dodelijke operaties gebaseerd zijn op betrouwbare inlichtingen en beperkt blijven tot wettige doelen. De successen die de regering claimt zijn in werkelijkheid vaak tragische verliezen. Voor het dodelijke programma van de regering-Obama zijn transparantie en verantwoordelijkheid afleggen broodnodig."

Maar de regering heeft op de onthulling niet willen reageren, omdat de documenten officieel nog geheim zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden