Gelegenheidsfeministe doorbreekt taboe

Ze zegt dat verkrachting niet zo'n bedreiging is! Ze verdedigt mannen! Ze vindt dat seks best een beetje gewelddadig mag zijn! Ze ergert zich dood aan vrouwen die het slachtoffertje spelen! En vooral omdat ze zichzelf toch feministe noemt, hebben alle media zich op haar gestort.

GONNY TEN HAAFT

“Ik had al die aandacht nooit verwacht, ik zou dolblij zijn, als het over is”, verzucht de Amerikaanse Katie Roiphe (25), die deze week even Nederland aandeed om haar boek 'The morning after; sex, fear and feminism' zelf te promoten.

In Amerika doet ze sinds de verschijning van haar paperback niet veel anders dan interviews weggeven, in talkshows optreden, en op radio en tv debatteren. In Engeland en Nederland maken de persmuskieten het naar haar mening eigenlijk nog bonter. “Jullie proppen alles in een paar dagen. Nu ben ik nog in Amsterdam, om zeven uur vlieg ik naar Londen voor de BBC-Late-show van vanavond, en kom vannacht weer terug. In twee dagen heb ik al 12 aspirientjes geslikt.”

Ze schrijft gemakkelijk, praat vlot, ziet er goed uit, en heeft moed. Vooral dat laatste zal de reden zijn dat ze zo'n onvoorstelbare mediaaandacht krijgt, want een intellectueel hoogstandje of een doorwrochte nieuwe feministische analyse is haar boek niet te noemen. Integendeel: ze vervalt vaak in herhalingen, poneert regelmatig slecht uitgewerkte stellingen en moet het vooral hebben van 'bewijzen' op grond van persoonlijke ervaringen.

Maar moed heeft ze zeker: ze opent de aanval op iedereen die verkrachting en seksuele intimidatie als een volledig uit de hand gelopen fenomeen beschouwt, waartegen dan ook nog eens vooral de vrouwelijke sekse beschermd zou moeten worden. Volgens Roiphe berusten al die statistieken over verkrachtingen en seksueel misbruik eerder op 'meningen' dan op feiten, maar zijn we inmiddels toch al mooi zover heen, dat we deze valse statistieken collectief geloven. Met als gevolg dat we massaal in angst zijn gaan leven: vrouwen, omdat er zowel binnens- als buitenshuis op ze gejaagd wordt, mannen, omdat ze het gevaar lopen zowel prive als op het werk als brute jager beschouwd te worden, en mannen en vrouwen, omdat hun dagelijks leven steeds meer orwelliaanse trekjes gaat vertonen.

“Overal zijn regels voor. Nergens kun je meer gaan of staan zonder in de gaten gehouden te worden, of op zijn minst een waarschuwing mee te krijgen. Alsof elke professor zich aan een vrouwelijke leerling zou vergrijpen, of elk vriendje er alleen maar op uit is een lekker nummertje te maken”, zegt Roiphe.

Zij beschrijft hoe zij zich op de universiteiten Harvard en Princeton steeds meer ging ergeren aan een bewust gecreeerde sfeer van angst, dreiging en geweld. Bijna met de dag kreeg zij het daar benauwder: overal blauwe lampen die aanflitsen als er iemand langskomt, bewakers op vrijwel elke hoek, regels voor 'wat mag en niet mag bij een eerste avond uit', en fluitjes waar vrouwelijke studenten op kunnen blazen, als hun date van die avond zich onverhoeds als een seksueel beest mocht ontpoppen.

“Na een onderzoek uit 1987 waarin geconcludeerd werd dat een op de vier vrouwen het slachtoffer van verkrachting of poging tot verkrachting is geweest, is dat percentage alom als waarheid aangenomen. De vragen in dat onderzoek waren echter suggestief, en bij het rubriceren van de antwoorden is de onderzoekster achteraf pas zelf met een defintie van verkrachting gekomen”, kritiseert Roiphe.

Voor het dagelijks leven op de campus zijn de percentages nog veel wilder. Daar zou zelfs een op de twee meisjes het slachtoffer van (een poging tot) verkrachting zijn, en zou de dader vaker een bekende dan een vreemde zijn. “Ik weiger dat te geloven. Als die cijfers kloppen, dan zou ik toch van mijn vriendinnen minstens een paar van dit soort nare verhalen hebben moeten horen?”

Met haar boek maakte ze in Amerika al zoveel vijanden dat ze noodgedwongen verhuisde, en oude vrienden verloor. Haar mede-studenten verzamelden handtekeningen voor een petitie tegen haar, en haar brievenbus puilt dagelijks uit, zelfs met post van mensen die haar toewensen eens goed verkracht te worden, of in ieder geval een forse vrijpartij gedwongen te ondergaan.“Mensen gaan kennelijk persoonlijk in de aanval, als je een taboe doorbreekt”, verklaart Roiphe, die zich haast te zeggen dat ze ook veel ondersteunende brieven krijgt. “Ik neem dan ook geen woord terug: ik geloof in dit boek.”

Naar haar zeggen kreeg zij positieve reacties van mensen uit alle Amerikaanse staten, en uit alle lagen der bevolking. Dus gelden haar observaties en uitspraken niet alleen voor het leven op de universiteit, zegt Roiphe, die overigens zelf de eerste is die bescheiden opmerkt dat haar boek slechts een 'persoonlijk document' is. Ze is nog steeds verrast over wat zij heeft losgemaakt, al beseft ze wel dat buitenstaanders graag profiteren van een lekkere rel binnen de feministische gelederen. “Het is jammer dat die ook ontstaan is. Waarom kunnen we niet gewoon discussieren, en moeten we meteen in kampen uiteenvallen?”

Ze heeft zich de woede van de vrouwenbeweging op de hals gehaald, omdat ze mannen verdedigt (“mannen zijn heus niet allemaal eng, die zijn ook gewoon bezig met auto's en dronken worden”), en omdat ze vindt dat vooraanstaande feministen uit deze tijd de klok terugzetten naar de jaren vijftig. Vrouwen worden veel te veel als zielige en naieve stumperds beschouwd, die niet voor zich zelf zouden kunnen opkomen, en zelfs in het geval van een voorzichtige avance al alert zouden moeten zijn. “Zulke opvattingen vind ik enorm beledigend voor vrouwen. Blikken kunnen niet doden, wij zijn niemands bezit. Alsof we niet zelf een mond hebben die we open kunnen doen, alsof we er zelf niet bij zijn als we een borrel nemen, of wat drugs gebruiken.”

Opnieuw wijst zij op de beschermende maatregelen die vrouwen opgedrongen krijgen. Op het Carleton College bijvoorbeeld hangt een lijstje namen van mannen - door de studentes castratielijst genoemd - die als verkrachter bekend staan. Legio zijn de brochures en pamfletten met regels waaraan elke vrouw die zich niet opzettelijk aan 'gevaar' zou willen blootstellen, moet houden: geen afspraakjes bij iemand thuis, alleen uitgaan in openbare gelegenheden, geen drank, en geen drugs. Van een universiteit weet Roiphe zelfs het bestaan van een setje richtlijnen, waarin mannen voorgeschreven wordt bij elke volgende fase in een ontluikend liefdesspel expliciet toestemming te vragen: mag ik naast je komen zitten? - (ja) - Mag ik mijn hand op je knie leggen? - (ja) - mag ik je wang strelen? - (ja) - mag ik mijn arm om je heen leggen? - (ja) - Mag ik je kussen?

En deze hele anti-seks-lobby, analyseert Roiphe, brengt ook een andere visie op seksualiteit met zich mee. Al dit soort dictaten over wat seks niet zou moeten zijn, zeggen automatisch ook het nodige over hoe het wel zou moeten zijn: lief, voorzichtig, niet agressief, volstrekt gelijkwaardig, teder, respectvol en zonder overheersing. Een opvatting die ons in de ogen van Katie Roiphe weer terug in het victoriaanse tijdperk brengt, en alle verworvenheden van het feminisme weer ongedaan maakt. Eigenlijk kan ze nog steeds maar niet geloven dat het juist feministen zijn, die er zulk soort utopische denkbeelden over seksuele relaties op nahouden: seks zonder strijd? Seks zonder macht? Seks zonder overreding? seks zonder jagen? Wat is seksualiteit dan eigenlijk nog?

“Als je seksuele aandacht wil, moet je ook ongewenste seksuele aandacht kunnen geven en ontvangen. Dat is een natuurwet: anders zouden we allemaal alleen zijn”, schrijft ze in haar boek.

Over haar boek organiseert de Engelse krant The Sunday Times op 20 januari het forum-debat 'Sex, Fear and Feminism', waarvoor ook de bekende Amerikaanse schrijfsters Erica Jong en Naomi Wolf zullen overkomen. Roiphe citeert te pas en te onpas de feministische coryfeeen - Germaine Greer, Naomi Wolf, Camille Paglia, Erica Jong, ze komen er allemaal in voor - maar anders dan deze, beschouwt ze zichzelf toch eerder als een gelegenheids-feminist. “Ik moet eerst nog acht maanden studeren. Ik ga zeker een tweede boek schrijven, maar dan niet over het feminisme. Met dit boek heb ik alles wel gezegd.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden