Gelders Orkest kruipt goed in hartstochtelijke Schat muziek

NIJMEGEN - Componist Peter Schat moet zich vrijdagavond zeer vereerd hebben gevoeld. Eerst een concert gewijd aan zijn werk door Het Gelders Orkest in concertgebouw De Vereeniging en aansluitend een tv-documentaire over zijn persoon op Nederland 3.

Bedenkt men dat vorige maand zijn opera 'Symposion' bij De Nederlandse Opera acht uitvoeringen beleefde, en dat daarvan een tv-vastlegging op zondag 19 juni wordt uitgezonden, dan is het duidelijk dat erkenning hem ruimschoots ten deel valt. Het was aardig te zien in de documentaire hoezeer hij uitstraalt dat die waardering hem toekomt.

Perfect waren de groteske beelden van Peter Schat, gekleed in scharlaken mantel en het hoofd getooid met een lauwerkrans, zwaaiend met een gouden staf vanaf een plat dak in hartje Amsterdam naar drie carillons die zijn 'Hemel van Amsterdam' speelden.

Zijn metamorfose tot wit stenen borstbeeld dat in het Vondelpark een plaatsje krijgt tussen kwakende eenden, blaffende honden en vrijende paartjes, balanceerde op gevoelens van Schatiaanse opgeblazenheid en ironisch commentaar. “Daar sta je dan. Daar heb je het nou allemaal voor gedaan”, verzuchtte het borstbeeld. Overigens: in het Utrechtse Muziekcentrum Vredenburg staat Schat al enkele jaren echt als buste, in brons. Concertgangers schamen zich er niet voor om leeggedronken koffiekopjes rond zijn edele gelaat te stapelen.

In Nijmegen ging het echter bloedserieus toe. Ondanks vele aanplakbiljetten in de stadsharten van Arnhem en Nijmegen, bood De Vereeniging geen gevulde aanblik. Dat is spijtig maar het blijft zinvol dat Het Gelders Orkest de resterende speeltijd in het aflopende seizoen benut voor een artistieke daad, in dit geval jegens de Nederlandse muziek. Behalve Schat, krijgen ook Otto Ketting (komende vrijdag) en Tristan Keuris (24 juni) een avond.

Zij mochten die zelf plannen en daarbij werk van componisten betrekken die hun tot voorbeeld waren of van collega's uit jongere generaties. Schat koos ter opening voor de Arnhemse componist Andries van Rossem, van wie het orkest diens 'Brisk' in de aanbieding had. Het was mij, door aanzienlijke verkeersvertraging, niet gegund dit volgens de toelichting interessante werk te leren kennen.

Etudes

Gelukkig ontging Schats keuze voor zijn eigen 'Etudes' voor piano en orkest mij niet. Martijn van den Hoek verwerkelijkte de virtuoze pianopartij met volheid van uitdrukking en in briljante stijl. Vorig jaar oktober speelde de Franse pianist Thibaudet de wereldpremière van dit als een romantisch virtuozenstuk opgezette opus 39 in een Vara-matinee. Een opname verscheen op een cd die het muziekblad Entr'acte als cadeautje verspreidde, maar die helaas niet in de handel is. Dat ontbreekt eigenlijk aan Schats geluk: een contract met een goede platenmaatschappij.

Afgaande op die cd-weergave, kreeg ik de indruk dat Van den Hoek, onder leiding van Richard Duffalo, tot een vrijere en pregnantere voordracht kwam. De hartstochtelijkheid die in al Schats composities als een magma onder de oppervlakte van zijn noten kolkt, werd door dirigent en orkest goed aangevoeld.

In Schats tweede symfonie (opus 30, daterend uit 1981 - 1983 als aanloop naar zijn opera 'Symposion'), was Het Gelders Orkest echt helemaal in de huid van de componist gekropen. Daardoor kwam dit werk over met het brede gebaar en de grootse welsprekendheid die Schat neerlegde in pulserende ritmen, heftige uitbarstingen in slagwerk, in fanfares van koperblazers, om vervolgens terug te vallen in de zoetste lyriek van saxofoons, de kleurigheid van het strijkorkest (dat prachtig en soepel speelde) of van lispelende marimba's. Opvallend hoe die expressie samenviel met de orerende en filosoferende Schat in de documentaire!

Een mooi contrast vormde daarmee Schats keuze voor 'Movements' voor piano en klein orkest van Stravinsky: gebeitelde precisie uit een fijn geslepen partituur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden