Geld voor inburgering raakt op

Vrouwen op een inburgeringscursus in Utrecht. Ook het bestuur van die stad verzet zich tegen de aangekondigde bezuinigingen. (FOTO WERRY CRONE)

Het kabinet bezuinigt op inburgering. Bij gemeenten klinkt vooral protest: „We hebben gezien wat er gebeurt als je van inburgeren een eigen verantwoordelijkheid maakt: wijken vol slecht geïntegreerde gastarbeiders en ouders die het Nederlands slecht spreken.”

Het kabinet kondigde op Prinsjesdag flinke bezuinigingen op het inburgeringsbudget aan. Een aantal gemeenten verzet zich hevig tegen die plannen. Andere lopen vast vooruit op nieuwe wetgeving en subsidiëren de cursussen voor vrijwillige inburgeraars nu al niet meer.

De G4 (de vier grote steden: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) zetten hun hakken in het zand om de kabinetsplannen tegen te houden. „Dit is zo ontzettend stom”, zegt de Utrechtse wethouder Rinda den Besten (PvdA). We praten ons de blaren op de tong om de snelle afbouw van die budgetten tegen te gaan.” De lobby is begonnen, stelt de gemeente Amsterdam.

Veel gemeenten protesteren nog, maar in Eindhoven moeten vrijwillige inburgeraars vanaf 15 december de cursus al zelf betalen. „In de loop van 2010 werd duidelijk dat we de komende jaren minder geld beschikbaar hebben. We moeten daarom als gemeente keuzes maken. Als eerste doen we daarom vrijwillige inburgeraars geen aanbod meer voor een cursus”, stelt een woordvoerder.

Eindhoven is dus gestopt met het financieren van cursussen voor vrijwillige inburgeraars, Apeldoorn is per 1 januari met afbouwen begonnen, Deventer maakt – wachtend op nieuwe wetgeving – ’een pas op de plaats’ en Amsterdam is aan het ’herbezinnen’. Steden als Utrecht, Rotterdam en Nijmegen daarentegen maken zich op voor een eindsprint, blijkt uit een rondgang van Trouw.

Elke gemeente heeft een eigen strategie en mag zelf kiezen hoe ze in deze afbouwfase het nog beschikbare budget besteedt, laat het ministerie van binnenlandse zaken weten. Gelijke monniken, gelijke kappen geldt dus allerminst voor de vrijwillige inburgeraar in verschillende steden. De verschillen leiden ook tot onduidelijkheid.

Het kabinet wil, met gedoogsteun van de PVV, het huidige inburgeringsbudget van 440 miljoen afbouwen naar 44,5 miljoen in 2015. Feitelijk wordt er dan niet meer voor cursussen betaald, maar worden slechts examens gefinancierd.

Het is beslist nog te vroeg om de middelen voor deze groepen nu zo drastisch af te bouwen, stelt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten: „Door de kortingen kunnen gemeenten in 2011 aanzienlijk minder mensen een inburgeringstraject aanbieden. Dat is een gemiste kans.”

De snelheid waarmee de budgetten worden afgebouwd, stuit eveneens op verzet van de VNG: „Ook na 2011 krijgen gemeenten mensen aan de balie die de Nederlandse taal onvoldoende beheersen. Een steeds kleinere groep krijgt straks nog de kans een cursus te volgen, waardoor de kwaliteit van de participatie zal dalen”, zo wordt gewaarschuwd.

De Amsterdamse wethouder Andrée van Es schreef namens de vier grote steden een brandbrief naar de Tweede Kamer met het verzoek de bezuinigingen geleidelijker door te voeren. De G4 stellen dat er nog veel mensen zijn die aan een cursus bezig zijn of op het punt staan daarmee te gaan beginnen: „Om die allemaal in staat te stellen een diploma te halen, moet de snelheid van de bezuinigingen omlaag”.

De kabinetsplannen zijn ons inziens rampzalig, stelt het Inspraakorgaan Turken in Nederland (IOT). „Wij vrezen een herhaling van het debacle van 2007, toen het inburgeringsstelsel goeddeels instortte – met nog maar zevenduizend nieuwe inburgeraars – en de kwaliteit van de cursussen dramatisch achteruit ging.”

Er is vervolgens veel geïnvesteerd in de wederopbouw van het stelsel, zegt directeur Ahmet Azdural. „Wij vrezen dat de plannen een enorme desinvestering gaan betekenen.”

Azdural ziet nu al mogelijke inburgeraars afhaken uit vrees voor de kostenpost. Hij schat de gemiddelde kosten van een inburgeringscursus op 7.000 euro per jaar: „Voor laagopgeleiden zijn die kosten zelfs aanzienlijk hoger. Uit het onlangs verschenen rapport ’Armoedesignalement’ van het CBS blijkt dat 23 procent van de Turkse huishoudens onder de armoedegrens leeft. Het is dus een illusie te denken dat men de kosten van een cursus zelf kan opbrengen”, aldus Azdural die minister Donner om overleg heeft gevraagd.

Het kabinet legt, met het terugschroeven van de financiering, de verantwoordelijkheid voor inburgering terug bij de inburgeraar. „We hebben in de jaren tachtig gezien wat er gebeurt als je inburgeren voor de eigen verantwoordelijkheid laat. We zitten nu met wijken vol slecht geïntegreerde gastarbeiders, ouders die de taal slecht spreken, met alle ellende van dien”, aldus Den Besten.

Haar Haagse collega Marnix Norder (PvdA) had eerder zijn ongenoegen al geuit: „We hebben de boel net op de rails. Als we hier nu op bezuinigen, krijgt de samenleving daarvoor later de rekening gepresenteerd. Het kabinet kan wel roepen dat inburgeraars in hun eigen toekomst moeten investeren, maar wij kennen de praktijk”, aldus Norder. In zijn stad is de voorraad gedwongen inburgeraars nagenoeg weggewerkt, maar is er nog wel een wachtlijst vol vrijwillige cursisten, met vooral Oost-Europeanen. Die haken af als ze moeten gaan betalen, stellen gemeenten.

Je kunt die mensen natuurlijk best wel een eigen bijdrage vragen, stelt Den Besten. Maar een bedrag van vier- tot zesduizend euro voor een traject, vindt zij veel te hoog. „En dan heeft Utrecht op jaarbasis ook te maken met 150 asielzoekers. Die getraumatiseerde, berooide groep vluchtelingen mag je toch niet meteen met zo’n schuld opzadelen?”

Utrecht kreeg in 2010 nog een bonus van twee miljoen euro, „als kampioen vrijwillig inburgeren”, zegt Den Besten. „We hebben er hard aan gewerkt om mensen te activeren en op cursus te krijgen. Het zou kapitaalvernietiging zijn daar nu alweer op te bezuinigen. Maar als het kabinet hieraan vasthoudt, moeten we ermee stoppen. Het is niet reëel die inburgeringstrajecten voortaan uit het budget voor straatlantaarnpalen te betalen. Er is bij ons nog tot eind 2012 geld beschikbaar voor vrijwillige inburgeraars. We zijn dan ook vast aan een forse eindsprint begonnen om er nu nog zoveel mogelijk naar een traject te loodsen.”

Ook de gemeente Deventer kreeg vorig jaar nog een ’inburgeringsbonus’ vanwege goede prestaties. Die bonus wordt nu ingezet voor de vrijwilligersgroep. Een woordvoerder laat weten dat Deventer ook voor 2012 nog geld denkt te kunnen reserveren om die groep een inburgeringstraject aan te kunnen bieden: „Daarna moeten zij zelf betalen.”

Nijmegen geeft aan dat 2011 het laatste jaar is dat ’iedereen nog gebruik kan maken van het gemeentelijk aanbod van inburgeringstrajecten: „We doen een oproep aan iedereen om zijn of haar kans te grijpen nu het nog kan.” Ook Rotterdam hoopt dit jaar nog veel vrijwillige inburgeraars te verwelkomen èn te compenseren: „We hebben er alle belang bij om de drempel dit jaar zo laag mogelijk te houden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden