Geld verdienen met iets goeds

Oprichtster van War Child pleit voor sociaal ondernemen

Het zijn niet zomaar techneuten, die software testen bij het Utrechtse bedrijf 'Specialisterren'. Allemaal hebben ze iets autistisch. Maar dat is in dit bedrijf een voordeel, want autisten hebben vaak de gave om zich beter te kunnen concentreren dan 'gewone' mensen. En ze nemen dingen letterlijk, waardoor ze goed zijn in het opsporen van fouten.

'Specialisterren' is opgericht om kansen te scheppen voor mensen die elders niet aan de bak komen. Maar ook om geld te verdienen. En daarmee is de onderneming een apart geval. Want gaat het hier om een goed doel of om een bedrijf? Willemijn Verloop en Mark Hillen spreken in 'Verbeter de wereld, begin een bedrijf' van een 'social enterprise' .

Willemijn Verloop was oprichter van War Child, Mark Hillen werkte eerder bij organisatieadviesbureau Accenture. Samen hebben ze 'Social Enterprise NL' opgericht, een platform ter ondersteuning van de groeiende groep sociaal ondernemers in ons land.

Sociaal ondernemen is iets anders dan maatschappelijk verantwoord ondernemen. In dat laatste geval staat nog steeds de commerciële missie voorop, ook al wordt gepoogd om maatschappelijke schade te beperken. Sociaal ondernemers hebben juist vooral een maatschappelijk doel en willen dat bereiken via de commerciële weg. En daarmee, vinden de auteurs, verdienen ze een eigen plek tussen goede doelen, gewone bedrijven en de publieke sector. Door op de markt te opereren, kosten ze geen geld, maar leveren ze geld op en dat kan dan weer worden teruggepompt in hun missie.

De auteurs onderscheiden een paar typen pioniers. Sommigen scheppen hele nieuwe economische modellen. Zoals Muhammad Yunus, die met zijn 'Grameen Bank' een aantal armen aan microkredieten hielp, en met de winst een grote bank opbouwde die nu miljoenen voorheen kanslozen aan microkredieten helpt. Denk ook aan 'Max Havelaar' of 'Tony Chocolonely', die met kleine initiatieven de hele sector willen beïnvloeden.

Tot het tweede type behoort ook het eerdergenoemde 'Specialisterren': een sociale firma die mensen met een smetje een baan biedt. Andere voorbeelden zijn een zorgboerderij, een taxibedrijf waar alleen mensen werken die langdurig werkloos zijn geweest en een restaurant dat gerund wordt door blinde mensen.

De zogenoemde 'community enterprise' vormt het derde type: deze bedrijven worden opgezet door leden van een gemeenschap, om in een behoefte te voorzien maar ook om lokale verbanden te versterken. Denk aan de veerboot naar Texel, die eigendom is van de eilandbewoners zelf, of aan de coöperaties die her en der ontstaan om windenergie op te wekken.

Er komen in het boek heel veel ondernemers en initiatieven voorbij; inspirerende verhalen over mensen die echt een verschil maken. Dat maakt dit een heel sympathieke uitgave, soms iets té sympathiek. Zo vind je er oneliners als: "social entrepreneurs blinken uit in togetherness". Tja. In plaats van zulke vaagpraat hadden we best meer willen weten over de dilemma's, de mislukkingen, en de spanning tussen commerciële en ideële doelen - die vast niet altijd te overbruggen is. Het blijft dus een beetje bij een pr-verhaal, dat overigens wel zijn nut kan bewijzen voor wie zich ook op dit ideëel-commerciële pad wil begeven.

Toch stemt het boek ook een beetje treurig. Er zijn blijkbaar een hoop nieuwe woorden, ideeën en hippe initiatieven nodig om uit te leggen wat van oorsprong natuurlijk gewoon de bedoeling is van ieder bedrijf: niet alleen geld verdienen, maar samen iets moois maken en daarmee medewerkers van inkomen voorzien, inclusief misschien gekke Henkie uit het dorp, die ergens anders niet aan de bak komt. Dat is voor veel ondernemers altijd de normaalste zaak van de wereld geweest.

Ook het type wereldverbeteraar is niet nieuw. Denk aan de investeerders die anderhalve eeuw geleden met eigen geld bedrijven oprichtten om woningen te bouwen voor mensen die het niet zelf konden betalen. Die noemden zich geen social enterpreneurs, maar gewoon 'woningcorporaties'. Maar goed, daar hebben we meteen een pijnlijk voorbeeld te pakken. De recente perikelen rond corporaties laten zien hoe diep de oude idealen zijn weggezakt. Wat dat betreft hebben de auteurs gelijk en is het hoogste tijd om te kijken naar ondernemers die het roer durven omgooien.

Willemijn Verloop en Mark Hillen: Verbeter de wereld, begin een bedrijf. Hoe social enterprises winst creëren voor iedereen. Business Contact, Amsterdam; 174 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden