Geld sturen naar arme landen heeft zin

Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Lilianne PloumenBeeld anp

Nederland gaat voorlopig door met een omstreden manier van ontwikkelingssamenwerking: rechtstreeks geld sturen naar de regeringen van een selecte groep arme landen. Volgens een nieuw onderzoek is die methode - begrotingssteun geheten - namelijk effectiever dan tegenstanders denken.

"Ik ga dat instrument dus niet bij voorbaat afschrijven", zei minister Lilianne Ploumen van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking gisteren tegen Trouw, na afloop van een conferentie in Scheveningen. "We zijn aan het bekijken op welke manier begrotingssteun een plek krijgt in het nieuwe beleid."

De begrotingssteun wordt de laatste jaren in één adem genoemd met de verzuchting dat het geld 'rechtstreeks in de zakken van corrupte regimes verdwijnt'. Het beleidsinstrument is daarmee symbool geworden voor alles wat niet zou deugen aan westerse ontwikkelingshulp. Het is het lelijke eendje waarop het makkelijk schieten is, met name in deze tijden van bezuinigingen. En dat terwijl Nederland tussen 2000 en 2011 slechts 3,4 procent van het totale ontwikkelingsbudget aan begrotingssteun uitgaf.

De conferentie in het Kurhaus ging over een rapport van de ministeriële Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB), dat veel vooroordelen over begrotingssteun ontkracht. De ontvangende regeringen hebben het westerse geld in de periode 2000-2011 met name op sociaal gebied, zoals onderwijs en gezondheidszorg, goed terecht laten komen - in ieder geval zo goed dat er een positief verschil is met landen die géén begrotingssteun hebben gekregen.

"Het is goed en terecht om kritisch te zijn op begrotingssteun", aldus Ploumen, die honderden miljoenen euro's moet bezuinigen. "Maar het interessante van dit rapport is dat het aantoont dat er op veel sociale indicatoren wel degelijk impact is geweest. En niet een beetje, nee, heel veel. Terwijl veel mensen al klaarstonden om de begrotingssteun af te schrijven."

De IOB weerlegt verder dat begrotingssteun de corruptie in de ontvangende landen stimuleert, zoals tegenstanders graag beweren. En dat het middel geen positief, maar juist een negatief effect zou hebben op de economische groei van de arme landen, zoals de felste criticasters beweren, is al helemaal een fabeltje, aldus de onderzoekers.

Maar het IOB-rapport is verder uitermate kritisch over de manier waarop westerse landen, Nederland incluis, de begrotingssteun sinds begin deze eeuw hebben laten afglijden van een ontwikkelings- naar een politiek instrument, een middel om hervormingen af te dwingen in arme landen. Geen fatsoenlijk bestuur? Dan ook geen geld.

Aanvankelijk was armoedebestrijding het hoofddoel van dit soort geldstromen, en werd vooraf beoordeeld of landen ervoor in aanmerking kwamen. Later kwam het hameren op een goed bestuur daar als doel bij. Dat was fataal voor zowel de effectiviteit als het imago van begrotingssteun. "Hervormingen kun je niet kopen", zoals IOB-onderzoeker Antonie de Kemp het in Scheveningen verwoordde.

Boekestijn is een stuk milder geworden
Eén naam springt in het oog als betrokkene bij de evaluatie van de begrotingssteun, en dat is die van historicus Arend Jan Boekestijn. Het oud-Tweede Kamerlid voor de VVD (2006-2009) maakte deel uit van de referentiegroep van het IOB-rapport, dat veel vooroordelen over begrotingssteun onderuit haalt. Toen hij nog in de Kamer zat - en ook daarna - was hij uitgesproken kritisch over de Nederlandse ontwikkelingshulp die Den Haag direct naar dubieuze regimes stuurde. Tijdens zijn voordracht op de conferentie gisteren in Scheveningen toont hij zich een stuk milder. "De conservatieven in dit debat, die altijd wezen op de corrupte regimes, hebben, met dit IOB-rapport in de hand, een probleem."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden