Review

Geld noch lust stelt je in staat te doen wat Dutroux heeft gedaanZulke dingen verzint zelfs de dolste misdaadschrijver niet

Fred Vandenbussche: Meisjes verdwijnen niet zomaar. Kosmos Z & K, Utrecht; 143 blz. - ¿ 24,90.

De volkswoede die zich eerst op Dutroux richtte en later op justitie en de politiek, werd onder leiding van koning Albert handig omgezet in een massademonstratie voor het kind. Het gevaar voor de openbare orde, de monarchie, de politiek in het algemeen en de coalitie van Dehaene in het bijzonder werd afgewend. Maar de schrik blijft. De Belg heeft niet alleen een andere kijk gekregen op politiek en justitie, op zijn land, hij gaat ook anders met zijn kinderen om, houdt hen binnen en wantrouwt iedereen die hen een aai over de bol geeft.

Over de schok die België heeft ervaren, zullen nog meters boeken geproduceerd worden. Het eerste is inmiddels verschenen, lang voordat de zedenzaak volledig is opgehelderd.

'Meisje verdwijnen niet zomaar' van de Vlaamse journalist Fred Vandenbussche is een keurig overzicht van de affaire tot nu toe. Wat op mijn werkkamer een meter archiefmateriaal is, zit er allemaal in. En ook voor mensen die de affaire niet vanaf het begin gevolgd hebben, is het zeer leesbaar. Keurig gedaan.

Wie zo snel een overzicht tracht te schrijven, haalt zich natuurlijk moeilijkheden op de hals. Het is het verslaan van een voetbalwedstrijd tijdens de rust. Aan supersnelle publicaties zijn commerciële belangen doorgaans niet vreemd. Maar dit neemt niet weg dat Vandenbussche een welkom overzicht heeft geleverd.

Hier zou de bespreking kunnen eindigen. Vandenbussche voert geen feiten aan die niet al honderdmaal in de pers zijn geweest, geen primeurs, geen nieuwe inzichten. Het is een krantenverhaal van 144 pagina's. Van een boek verwacht je meer.

We zitten hier in Brussel met een kleine dertig Nederlandse correspondenten. En we hebben het de afgelopen maanden over bijna niets anders gehad. We worden geacht, niet alleen over België te berichten maar ook over de Europese Unie, de Navo en al die andere bolwerken. Daar is weinig van gekomen. We zijn met de zedenzaak bezig geweest tot die, we zullen het eerlijk bekennen, onze neus uitkwam.

Je blijft zitten met bergen vragen. Vragen die de Belgen zich ook stellen. Maar ook vragen over die Belgen. Vragen die in de krant aan de orde komen. Maar ook bergen vragen waarover je niet schrijft. Omdat ze berusten op borrelpraat, een oordeel, persoonlijke voor- of afkeur of omdat je er gewoon niet uitkomt, ook niet na uren bomen na het zakken van de krant.

Mensen die bereid zijn grove misdaden te plegen, kun je je voorstellen. Mensen die geilen op kinderen ook. Maar een Dutroux, die jonge meisjes, met een forse dosis Rohypnol volkomen bewusteloos gemaakt, grof misbruikt voor het oog van een camera, is geen pedofiel en geen 'gewone' misdadiger, maar wat dan wel? Geld noch lust stelt je in staat te doen wat Dutroux heeft gedaan.

De aandacht voor de man, die kop iedere dag in de krant, het heeft van Dutroux een bekende Belg gemaakt. Reclamemakers weten dat zelfs de slechtste publiciteit winstgevend kan zijn. Maar wie haalt het in zijn hoofd Dutroux fanmail te sturen, en geld opdat hij in zijn cel een televisie kan huren?

Dat Michèle Martin door Dutroux, haar man, werd gedwongen mee te werken aan de ontvoeringen, is zo gek niet. Maar hoe kon zij de camera vasthouden en zodra hij klaar was vrolijk boodschappen gaan doen?

Dat Michèle Martin de kerker waarin Julie en Melissa gevangen zaten, niet durfde binnengaan, past nog in de hersenpan. Maar hoe kon zij naar dat verlaten huis gaan om de honden te voeren terwijl de meisjes in de kelder de hongerdood stierven?

Mensen kicken op de gekste dingen. Maar wie kijkt voor zijn lol naar een video waarop dankzij overbelichting en belabberd camerawerk met moeite een vrijwel levenloos lichaam kan worden ontwaard dat wordt gefolterd en misbruikt? En wie heeft daarvoor honderden guldens over?

Het is achteraf verbijsterend dat rijkswacht en justitie Dutroux al jaren in het vizier hadden. Ze wisten wat hij deed, ze wisten dat hij zijn kelders verbouwde, ze wisten waarvoor: om er ontvoerde meisjes op te sluiten. Maar er moesten tenminste vier doden vallen voor hij werd gepakt.

Het huis van Dutroux werd vorig jaar lange tijd in de gaten gehouden. Maar hij kon zijn partner Weinstein vermoorden en even later zelfs door justitie worden opgepakt voor diefstal, zonder dat de observatieploeg van de rijkswacht het in de gaten had. Ze zaten nog door hun kijker naar het huis te turen toen de man al lang en breed achter de tralies zat. Dat verzint de dolste crimi-schrijver niet.

Justitie kreeg in september vorig jaar een anonieme brief waarin stond dat achter het huis van Dutroux twee meisjes waren gezien die daar niet thuishoorden en die bij daglicht niet op straat kwamen. Dat die brief terzijde werd geschoven als slaande op alledaags burengerucht, is nog voor te stellen. Maar die brief was afkomstig van de moeder van Dutroux. Wat moet er door dat mens heen zijn gegaan toen ze hem schreef? En wat moet ze hebben gedacht toen justitie niet in actie kwam: is hij wel aangekomen, heb ik voldoende zegels geplakt?

Toen in augustus de zedenzaak losbarstte met de arrestatie van Dutroux, de bevrijding van Sabine en Laetitia en de vondst van de lichamen van Julie en Melissa, was het Belgisch vorstenpaar op vakantie in Zuid-Frankrijk. Albert en Paola verkozen (of hun werd door de regering aangeraden) daar te blijven. Per post en telefoon betuigden ze hun medeleven. Een grove onderschatting van de emoties die in België oplaaiden. (Vaak denk je: ik zal als correspondent dit land nooit begrijpen, maar het overkomt zelfs de hoogste Belgen).

Aan het hof ging het roer om toen An en Eefje werden gevonden. Een lange stoet van ouders van verdwenen kinderen werd op het paleis onthaald. En ze kwamen allemaal met hetzelfde verhaal naar buiten: Albert en Paola hadden met hen meegehuild. Hoe doet een koning dat? Kan die huilen wanneer hij wil of heeft de hofhouding daarvoor speciale middeltjes?

Dat de media zich laten meevoeren op de golf van emoties, is normaal. Maar hoe haalt een krant het in haar hoofd dagen achtereen acht pagina's te vullen met An en Eefje, met jeugdfoto's, gedichtjes van klasgenoten en interviews met moeders die er helemaal kapot van zijn omdat ook zij ooit een kind verloren, niet door een ontvoering maar door een echtscheiding!?

Het huis van de familie Marchal werd omgetoverd in een mediacircus. De ouders van An werden postbode, telefonist en soigneur van de daar bivakkerende perslui.

Dat vader Marchal de media omarmde als zijn belangrijkste middel in de zoektocht naar An en in de strijd tegen een falend justitie-apparaat, is voorstelbaar. Maar hoe presteerde die man het om bij thuiskomst op die dramatische avond, toen binnen een vertegenwoordiger van de gerechtelijke politie wachtte met de mededeling dat het lichaam was gevonden, eerst de pers te woord te staan alvorens zijn huis te betreden om het nieuws te vernemen? En hoe kan iemand die een jaar lang niet anders heeft gedaan dan zijn dochter zoeken en die net vernomen heeft dat zij werd vermoord, drie minuten later naar buiten stappen om eigenhandig het nieuws aan de pers mee te delen?

Dat er tussen de families Marchal en Lambrecks een kloof groeide en zelfs ruzie ontstond in het jaar dat zij zochten naar An en Eefje, is menselijk. Maar waar haalde vader Marchal de moed vandaan te zeggen dat hij alleen zou instemmen met een gezamenlijke begrafenis als Lambrecks, de vader van Eefje, voor de camera's zijn excuses zou aanbieden?

Het is maar een greep. Het zijn misschien naïeve vragen. Het zijn misschien vragen die een goede correspondent in zijn berichten had beantwoord.

We zijn eigenlijk steeds op zoek geweest naar het antwoord op de vraag: wat is er Belgisch aan de zaak-Dutroux? We hebben verhalen gekregen en geschreven over de rammelende Belgische justitie, de verlamde Belgische politiek, de onnavolgbare Belgische volksaard. Ze zijn in het boek van Vandenbussche ook te vinden. Maar het antwoord hebben we nog steeds niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden