'Geld is niet duivels, het is wereldbrandstof'

CHICAGO - “Ik was altijd al geïntrigeerd door valuta. Als Poolse jongen van een jaar of 7 moesten we op de vlucht voor de nazi's. Het werd een zwerftocht via onder meer Rusland en Japan van anderhalf jaar. Overal liet mijn vader andere munten zien.”

INEKE NOORDHOFF

De fotogalerij die Leo Melamed van zijn zeer ruim bemeten kamer heeft gemaakt, verhaalt hoe succesvol hij sindsdien is geweest: Melamed met president Bush, Melamed schudt de hand van Reagan, Melamed met een breed lachende Clinton.

Leo Melamed groeide op in Amerika en werd in 1971 benoemd tot voorzitter van de Chicago Mercantile Exchange, een beurs waar termijncontracten op onder meer eieren en boter werden verhandeld. “Onze toekomst stond op het spel. De productie van eieren en boter werd minder seizoensafhankelijk. Daardoor werden de risico's kleiner en was er minder behoefte aan termijncontracten.” In 1972 haalde hij de geldhandel naar zijn termijnbeurs en gaf zo, zonder het te weten, het startsein voor de ontwikkeling van een hele nieuwe industrietak.

“Ik liep in die tijd colleges bij Milton Friedman”, vertelt Melamed over het eind van de jaren zestig. “Die zei dat de tijd van vaste wisselkoersen voorbij was. Het systeem had twintig jaar na de Tweede Wereldoorlog goed gewerkt, maar zou de moderne wereld met haar enorme groei niet voldoende ruimte bieden. 'We krijgen nu een tijd waarin de wisselkoersen door de markt worden bepaald', voorspelde Friedman. Op de een of andere manier gingen Friedmans ideeën en mijn begrip daarvan een huwelijk aan. Ik dacht: 'Als dat waar is, liggen er enorme groeikansen voor termijncontracten op valuta'.”

Melamed toog aan de slag, maar de toezichthouders voelden er niets voor de eier- en boterbeurs toestemming te geven voor contracten op valuta. “Ik ben toen naar Friedman gestapt en heb hem gevraagd of hij een aanbevelingsbrief wilde schrijven. Hij zei: 'Oké, maar dat kost je 5000 dollar. Ik ben een kapitalist, weet u.' Nou die 5000 dollar zijn de beste investering geweest die onze beurs ooit heeft gedaan”.

Aanvankelijk liep het voor geen meter, vertelt Melamed: “Iedereen was sceptisch: je ging toch geen geld overboeken naar een eiermarkt in Chicago! Dus ik ben de hele wereld over gereisd om te vertellen hoe je je kunt indekken tegen het risico van wisselkoersverandering met behulp van onze futures.”

Bankiers sloten wel zulke afdektransacties voor grote klanten, maar alleen als er sprake was van een echt risico. Een handelshuis dat een contract aanging om over drie maanden in het buitenland een grote partij te kopen, kon bij de bank een op maat gesneden termijncontract kopen om het koersrisico af te kopen. “Bij ons was iedereen welkom. In feite stonden wij dus speculanten toe, wat tot dan toe ongebruikelijk was.”

Melamed vond het belachelijk dat bankiers eerst gingen vragen aan hun klanten 'waar u het voor nodig heeft'. “Je kunt mensen toch niet verbieden voor zichzelf te zorgen. Mensen handelen dagelijks in van alles en nog wat, eieren, valuta, wat maakt het uit.” Melamed handelt zelf ook nog dagelijks op de financiële markten met het bedrijf Sakura Dellsher dat hij leidt. Waarom? “Geld verdienen. Ik heb niks tegen geld.”

Daarbij kwam dat Melamed op de nieuwe valuta-termijnbeurs speculanten goed kon gebruiken: hoe meer handel, des te beter. “Het idee dat speculatie iets is van de duivel vind ik echt idioot. Geld is de brandstof van de wereld. Het biedt ruimte aan bedrijven en die creëren banen en zorgen voor welvaart. Het zijn altijd de mensen die alles hebben, genoeg eten en een eigen huis, die kritisch zijn over de morele kanten van het spel en zo proberen anderen te belemmeren bij het verwerven van dezelfde welvaart. Onze markten zorgen dat meer mensen die welvaart kunnen bereiken.”

Melamed raakt geagiteerd: “Ik zie absoluut geen tegenstelling tussen ethische normen en geld verdienen. In onze markten worden de normen gezet door individuen. Ieder heeft aan het einde van de dag zijn eigen God die hij in de ogen kijkt. Dat is precies hetzelfde als met leraren, dokters, juristen. Ook in die beroepsgroepen handelt ieder naar zijn eigen inzichten.”

Melamed neemt even pauze en antwoordt dan fel: “Ik denk trouwens dat onze ethische normen op de handelsvloer heel hoog zijn. Een contract sluiten gebeurt in een seconde. Het is vaak een kwestie van een oogwenk en de zaken zijn gedaan. Dan gaat het om miljoenen. Bij elke deal zijn er achteraf winnaars en verliezers. Toch is er maar hoogstzelden gedonder over. Mensen betalen die miljoenen zonder blikken of blozen. Dan meen ik te kunnen stellen dat onze ethiek dik in orde is.”

Maar kunnen die gezamenlijke speculaties, hoe verantwoord individuele handelaars ook opereren, niet leiden tot iets wat maatschappelijk ongewenst is? “Als we met zijn allen samenspanden tegen de maatschappij, ja, dan zou de regering moeten ingrijpen. Maar daar is geen sprake van.”

Wie moet dat beoordelen? “Vraag dat maar aan uw ministers, die gaan daarover. Mensen die spaargeld beleggen, de investeerders, die tonen maatschappelijke betrokkenheid. Want hun geld wordt gebruikt, daarmee worden nieuwe banen gecreëerd.”

Speculanten

Melamed zit er helemaal niet mee dat hij geboekstaafd wordt als de man die speculanten ruimte bood op zijn beurs. Hij vindt het wel een geuzentitel.

“Als wij het niet uitgevonden hadden, waren anderen met iets soortgelijks gekomen. Er was gewoon behoefte aan instrumenten om risico's te beheersen. Vandaag de dag zijn we enorm afhankelijk van elkaar: als er in China iets gebeurt, gaat het Britse pond misschien omlaag, en dan volgt de Nederlandse gulden. Overal zijn risico's en fluctueert de markt. Risicomanagement is van belang voor uw ING bank, en voor uw botenbouwers. En je indekken via de termijnbeurs in Chicago is veel goedkoper dan iedere keer naar Lloyds of Londen lopen of een maatcontract sluiten bij de bank. Het geld dat u niet kwijt bent aan verzekeringspremies, kunt u gebruiken om huizen te bouwen voor armere mensen of banen te scheppen. Zo werkt dat.”

Tevreden kijkt hij even voor zich uit. Zijn zware brilmontuur geeft hem iets ouderwets en strengs. Melamed houdt niet van tegenspraak, dat is duidelijk. Zonder blikken of blozen verklaart Melamed: “Termijncontracten op valuta zijn uitgevonden omdat de wereld het nodig had. Als er geen behoefte aan zou zijn, was de handel allang verdwenen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden