Geld en aandacht richten zich nu op zetels in het Congres

WASHINGTON - De dagelijkse opiniepeilingen geven al enkele maanden hetzelfde beeld. De voorsprong van president Bill Clinton op zijn Republikeinse tegenspeler Bob Dole blijft zo'n 15 tot 20 procent, wat Dole ook probeert.

Eerst lanceerde Dole zijn economische plan met de belofte voor ieder gezin de belasting met vijftien procent te verlagen. Dat sloeg niet aan. Toen besloot Dole, vorige week vlak voor het tweede debat met Clinton, op de man te spelen. Dat heeft gezien de opiniepeilingen averechts gewerkt.

Bovendien besloot Dole om al zijn kaarten in de laatste twee weken voor de verkiezingen van 5 november te zetten op de staat Californië, met 54 kiesmannen de grootste in de Verenigde Staten. Opiniepeilingen gaven hem daar 'slechts' een achterstand van tien procent, en dat was mogelijk een overbrugbare kloof.

Niets wijst erop dat die investeringen vruchten afwerpen. En nu hebben Republikeinse politieke strategen de kandidaten voor de Congresverkiezingen, die ook op vijf november plaatsvinden, de raad gegeven om zich bij hun campagne niet langer aan Dole te binden. Dat betekent dat zij in hun boodschap tot de kiezers de keuze van Clinton als een voldongen feit beschouwen en het publiek waarschuwen voor het gevaar dat de Democraten met Clinton in het Witte Huis de absolute macht zullen krijgen als de Republikeinen niet de meerderheid in het Congres behouden.

De nationale opiniepeilingen voor de presidentsverkiezingen zijn misleidend voor de rest. Want in feite zijn er 52 verkiezingscampagnes in 52 staten. Iedere staat kiest een aantal kiesmannen in overeenstemming met de grootte van de bevolking, en die kiesmannen kiezen dan ergens in december formeel de president. Het gaat er dan om, 270 knikkers in de pot te krijgen. Clinton lijkt vrijwel zeker van 325 kiesmannen, Dole kan op 101 rekenen met 112 onbeslist. Geen kandidaat kan 52 campagnes tegelijk voeren. Het is fysiek niet mogelijk zoveel staten regelmatig te bezoeken en daartoe ontbreken ook de financiële middelen.

De kandidaten stellen dan ook al aan het begin van hun campagne een prioriteitenlijstje op. Clinton heeft van het begin af aan in Californië geïnvesteerd, Dole heeft aanvankelijk zijn zinnen op de staten in het Midden-Westen gezet: Ohio, Michigan, Illinois, maar ook New Jersey en Pennsylvania.

Beide kandidaten besluiten ook al meteen welke staten ze als hopeloos opgeven. In Zuid-Carolina heeft Clinton weinig te zoeken en datzelfde geldt voor Dole in staten als New York, Maryland en Arkansas. Dole heeft ook al enkele weken geleden de campagne-activiteiten en reclameboodschappen in Wisconsin en Iowa gestaakt. Dan begint het schaakspel met als doel niet alleen de eigen boodschap aan de man te brengen, maar ook de tactiek van de tegenstander te ondermijnen.

De kansen van Dole in Californië waren van het begin af aan al uiterst gering. Het recente besluit om daar toch te investeren in zeer dure advertentiecampagnes heeft een dubbel doel - en dubbele gevaren. Het dwingt tegenstander Clinton om ook meer geld vrij te maken voor Californië. maar béíde kandidaten moeten als gevolg daarvan geld aan campagnes in andere staten onttrekken. Voor Dole is dat rampzalig, omdat hij New Jersey en Pennsylvania, staten waar hij eveneens achter ligt en die hij moet winnen om een kans te maken, heeft moeten opgeven. Hij heeft een verloren stelling. Een eindspel waarin hij met een aantal schaakzetjes probeert het onvermijdelijke mat nog even uit te stellen.

Clinton daarentegen zit op fluweel. Hij kan het zich zelfs veroorloven om campagne te voeren in 'vijandelijk gebied', dat zijn staten die gewoonlijk Republikeins zijn. Virginia en Indiana zijn daar voorbeelden van. Zelfs in het Republikeinse bolwerk Florida ligt hij voor. Dat heeft dan weer tot gevolg dat Dole extra inspanningen moet doen om zijn eigen basis te beschermen, met als gevolg dat hij Clinton minder op Clintons grondgebied kan aanvallen.

Een andere dimensie van de verkiezingscampagne is het Congres. De presidentskandidaat probeert in eerste instantie zijn eigen race te winnen. Maar Clinton kan nu ook voor en met Democratische Congresleden campagne voeren om te proberen de vonk van zijn eigen fortuin te doen overslaan.

Voor Dole geldt het tegenovergestelde. Republikeinse Congreskandidaten zijn bang voor een algemeen afhaken van de aanhang. En dat zou dan leiden tot stemmenverlies voor Republikeinse Congresleden en het verlies van de Republikeinse meerderheid in het Congres. Daarom sturen de partijstrategen aan op een beslissing om Dole collectief in de steek te laten.

Tot nu toe was de boodschap van Republikeinse Congres-kandidaten: met president Dole en een Republikeins Congres gaat U er met een belastingverlaging van vijftien procent op vooruit. Nu wordt de boodschap: stem op Republikeinse Congreskandidaten, anders levert U de natie uit aan de verspilzieke Democraten.

De presidentsrace lijkt beslist. Maar de strijd om de macht in het Congres is buitengewoon spannend. De Democraten moeten 20 zetels winnen in het Huis van Afgevaardigden en drie in de Senaat om in beide huizen de meerderheid te heroveren. Dat lijkt geen onmogelijke opgave, maar het zal er tot het laatste moment om spannen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden