Geld AOW-fonds is heel wat socialer te besteden

De auteur is o.a. oud-hoofdredacteur van Het Vrije Volk.

Het lijkt ook een verstandige en progressieve maatregel. Nu geld reserveren voor straks als met name rond 2010 het aantal boven-65-jarigen gaat stijgen door de naoorlogse geboortegolf en tegelijkertijd het aantal werkenden daalt als gevolg van de geboortebeperking in de jaren zestig en daarna. Anders zou de premie moeten worden verhoogd met alle gevolgen van dien voor de werkgelegenheid. Bovendien blijft Nederland door het geld niet uit te geven maar te reserveren, voldoen aan de criteria voor toetreding tot de EMU. Is er een betere demonstratie denkbaar van het gezegde: Regeren is vooruitzien? Maar de schijn bedriegt.

Er is natuurlijk geen twijfel aan dat de AOW een van de belangrijkste, zo niet de belangrijkste, sociale innovaties van de naoorlogse periode is geweest. Ouderen die hun hele leven hard gewerkt hadden, werden toen met één klap afhankelijk van hun kinderen en de gulheid van hun vroegere baas die hun iets extra's toestopte. Aan die mensonterende toestand heeft de AOW een einde gemaakt. Maar de opstellers konden toen niet voorzien dat die situatie zich in de loop van decennia grondig zou wijzigen.

Reeds nu daalt ieder jaar het aantal boven-65-jarigen dat uitsluitend of grotendeels is aangewezen op de AOW. Tegelijkertijd stijgt het aantal ouderen dat ook zonder de AOW over een redelijk inkomen beschikt. Dat ligt ook voor de hand, omdat de generatie die nu 65 wordt, is beginnen te werken in de jaren vijftig toen de werkloosheid daalde en de bedrijfspensioenfondsen van de grond kwamen. Die tendens zal zich de volgende jaren in versterkte mate voortzetten. Dan immers wordt de generatie 65 jaar die in de jaren zestig op de arbeidsmarkt kwam toen er zelfs schaarste was aan werknemers en de bedrijfspensioenfondsen volledig waren uitgebouwd. Bovendien hebben zij minder last van de pensioenbreuken waar de vorige generatie mee te maken heeft gehad. Zij beschikken dus straks over een redelijk inkomen, ook zonder AOW.

Natuurlijk geldt dat niet voor iedereen. Het geldt niet voor mensen die ondanks de volledige werkgelegenheid in hun jonge jaren toch tussen wal en schip zijn geraakt - om welke reden dan ook. Het geldt niet voor vrouwen die in deeltijd hebben gewerkt en daardoor geen behoorlijk pensioen hebben kunnen opbouwen en evenmin voor minder-validen en andere gehandicapten die moeilijk aan de slag konden komen. Zo zijn er nog andere groepen. Maar is deze minderheid een reden voor iedereen de AOW op hetzelfde peil van nu te handhaven?

Logischer

Zou het niet veel logischer zijn de volledige AOW, zelfs groeiend met het te verwachten stijgende welvaartspeil in de volgende jaren, te handhaven voor degenen die geen pensioen hebben kunnen opbouwen en het overblijvende bedrag te verdelen onder de anderen? Dit kan ertoe leiden dat zij slechts de helft van de huidige AOW krijgen. Is dat een ramp? Niemand kan toch beweren dat mensen tussen wal en schip raken als we een grens leggen bij pakweg 40 000 of 45 000 gulden? We zouden zelfs omstreeks het jaar 2000 kunnen beginnen door die grens in te voeren voor de AOW. Wie zonder AOW een inkomen heeft dat daaronder ligt, krijgt de volledige AOW; wie erboven zit, nog slechts een deel via een glijdende schaal, zoals het belastingtarief, maar dan omgekeerd. (En u gelooft me wel als ik zeg dat ik nu tegen mijn eigen portemonnee pleit.)

Maar die mensen hebben toch ook hun hele leven AOW-premie betaald? Jazeker, maar dat gold ook voor de mensen die hun hele leven WAO-premie hebben betaald. Ons land stond op zijn kop toen er bezuinigd werd op de WAO, maar ik heb nog nooit in de politiek dat argument horen gebruiken om die maatregel tegen te houden. Het geldt trouwens ook voor de WW, die nu ook minder voorstelt dan wat de premiebetalers, alle werkenden dus, toen voor ogen hadden.

Die anderhalf miljard zouden ook gebruikt kunnen worden om de sociale noden van nu te bestrijden: de armetierige toestanden in verpleeghuizen, de schamele thuiszorg, de wachtlijsten voor allerlei tehuizen, het afkalven van het onderwijs, het ontbreken van voldoende politie en justitie om de criminaliteit te bestrijden en dergelijke. Maar dat geld zou dan worden uitgegeven en dat zou ons wel eens in conflict kunnen brengen met de heilige Emu. Hoewel. . . kennelijk is dat ook geen wet van Meden en Perzen als ik lees dat minister Wijers tot het laatste moment heeft volgehouden dat hij het geld liever zou gebruiken voor infrastructurele werken die de welvaart en daarmee het draagvlak voor de AOW vergroten, en dat minister Melkert zich pas bekeerde toen hij voldoende geld kreeg voor de werkloosheidsbestrijding.

Gezondheidsfonds

Maar zelfs als men die anderhalf miljard niet wil uitgeven maar wil reserveren voor de toekomst, is er wel een zinniger doel denkbaar dan een AOW-fonds, bijvoorbeeld een gezondheidsfonds. In het regeerakkoord was voorzien in een jaarlijkse stijging van 1,3 procent van de kosten voor de gezondheidszorg hoewel iedereen toen al wist dat het te laag zou zijn. In de toekomst zullen die uitgaven nog explosief stijgen door de vergrijzing en de verdere ontwikkeling van de medische techniek. Dat (gereserveerde) geld zou dan voor een belangrijk deel ten goede komen aan dezelfde groep waarvoor het AOW-fonds is bedoeld, maar het zou dan terechtkomen bij mensen die het echt nodig hebben.

Het heeft er bovendien alle schijn van dat de voorstanders van een AOW-fonds zichzelf een sigaar geven uit andermans doos. De politieke macht is in handen van mensen omstreeks de 50, de generatie die omstreeks 2010 de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Zij heeft de afgelopen vijftien jaar praktisch alleen van de gestegen welvaart geprofiteerd, door zowel de ouderen als de jongeren op achterstand te zetten. De ouderen door in de jaren tachtig de AOW niet te laten meegroeien met het gestegen welvaartspeil (een vermindering van ruim 10 procent) en de jongeren door de beginlonen sterk te verlagen en het hoger onderwijs duurder te maken. Is het dan redelijk dat zij zichzelf nu weer een deel van de stijgende welvaart toe-eigenen als een garantie voor later zonder dat de noodzaak daarvan is aangetoond? Bovendien: wie nu de AOW wil regelen tot het jaar 2025, regeert over zijn graf heen. Die beslissing moet aan de volgende generatie worden overgelaten. De AOW dient niet als enige sociale verzekering in het jaar 1997 heilig te worden verklaard.

Er is nog een merkwaardige ontwikkeling aan de hand. Praktisch de gehele welvaartsgroei in de jaren van het paarse kabinet is ten goede gekomen en komt opnieuw ten goede aan de privé-inkomens. Dat geldt voor de lastenverlichting (al weet ik ook wel dat een verstandige lastenverlichting ook ten goede komt aan de werkloosheidsbestrijding) en dat geldt nog in sterkere mate voor een AOW-fonds. Dat zou met name de PvdA - van oudsher voorstander van collectieve voorzieningen - toch enige zorg moeten baren. Een fonds waaruit later de stijgende kosten van de gezondheidszorg kunnen worden betaald, is een collectieve voorziening die evenwel niet het nadeel heeft van andere voorzieningen: dat zij het begrotingstekort doen oplopen.

Wanneer staat er onder socialisten een nieuwe John Galbraith op die een eigentijdse visie geeft over het probleem van private prosperity and public squalor?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden