Opinie

Gekwetst worden is het ergste niet

Botst de vrijheid van godsdienst met de vrijheid van meningsuiting? Zo wordt het wel vaak gepresenteerd. De vrijheid van Geert Wilders om zijn mening te uiten staat tegenover de vrijheid van moslims. De vrijheid van atheïsten om bussen te beplakken met hun slogans staat tegenover het recht van orthodoxe protestanten, verdedigd door SGP-parlementariër Van der Staaij, om niet gekwetst te worden. Het is dezelfde tegenstelling die ook naar voren kwam in het debat over artikel 147 van de grondwet over het verbod op smalende godslastering.

Een typisch Nederlands verschijnsel is deze discussie overigens niet. Onder leiding van Nigeria hebben verschillende Afrikaanse en moslimlanden een voorstel ingediend bij de Verenigde Naties om kritiek op religie te verbieden als een vorm van discriminatie tegen gelovigen. De vrijheid van meningsuiting mag er voor worden ingeperkt, vinden ze.

Voor sommige secularisten is het beroep op de bescherming van godsdienstige gevoelens het zoveelste bewijs dat religieuzen geen kritiek kunnen verdragen. Misschien is dat zo, maar toch is die wens beschermd te worden ook aanwezig bij andere belaagde groepen. De wetgeving die discriminatie verbiedt, beschermt ook Joden tegen antisemitisme en homoseksuelen tegen haatzaaiende taal. Omdat zij werden geplaagd door kwetsende en soms discriminerende opmerkingen, hebben zij wettelijke bescherming gekregen van een overheid die de zaken onder controle wil houden en dingen niet uit de hand wil laten lopen. Vanuit het perspectief van de overheid en van minderheden een sympathiek en begrijpelijk streven –maar de vrijheid van meningsuiting wordt wel ingeperkt ten bate van de vrijheid van godsdienst.

Ik betwijfel of gelovigen het beste worden beschermd door deze interpretatie van godsdienstvrijheid als het recht om niet gediscrimineerd of gekwetst te worden. Vrijheid van godsdienst is toch allereerst bedoeld om gelovigen het recht te geven om hun geloof te belijden en uit te dragen. Niet om hen te beschermen tegen kritiek.

Als Amerikaan ben ik vrij absoluut over de vrijheid van meningsuiting. Amerikaanse rechtspraak heeft zich terecht verzet tegen de beknotting van die vrijheid door dominante groeperingen die vinden dat zij mogen uitmaken wat acceptabel is en wat niet. Ook de Europese rechtbanken zijn zeer terughoudend in het beperken van de vrijheid van meningsuiting. Bart Stapert en Tom Zwart wezen er in deze krant terecht op dat mensen als Geert Wilders beter in de politieke arena bestreden kunnen worden dan via de rechtspraak.

Maar even absoluut ben ik in mijn verdediging van de vrijheid van godsdienst. Natuurlijk zijn er grenzen. Godsdienst mag niet leiden tot lichamelijke verminking, aanzetten tot geweld of oorlog. Maar verder moet de overheid zich niet bemoeien met de levensovertuigingen van haar onderdanen.

Religieuze groeperingen over de hele wereld worden ernstiger bedreigd door het inperken van de manier waarop mensen zich mogen uiten, dan door beledigingen. Er zijn meerdere landen waar de vrijheid van religie allerminst vanzelfsprekend is. Veel moslimlanden kennen geen vrijheid van godsdienst en ook in landen zoals Rusland hebben niet-orthodoxe groeperingen het steeds moeilijker.

Ook sommige EU-landen hebben de neiging om de vrijheid van religie in te willen perken. In Zweden werd een dominee veroordeeld tot gevangenisstraf (en later vrijgesproken) voor het uiten van zijn mening dat homoseksuele handelingen zondig zijn. En in Frankrijk stond antroposofie in een voorlichtingsbrochure van de overheid op de zwarte lijst van ’schadelijke sektes’. Nederland heeft historisch gezien een betere staat van dienst, maar het is de vraag of dat zo blijft.

In hoeverre mag een overheid – al dan niet aangemoedigd door groepen die zich gekwetst voelen – afwijkende religieuze standpunten verbieden als ze haatzaaiend of discriminerend zijn? Moslims wrijven zich nu in de handen omdat Wilders wordt vervolgd, maar over een paar jaar zullen ze misschien zelf handenwringend voor de rechter worden gesleept als hun opmerkingen niet door de beugel kunnen. Ook imam El-Moumni ontsnapte ternauwernood aan veroordeling toen hij homoseksualiteit bestempelde als een besmettelijke ziekte.

De beste manier om de vrijheid van godsdienst hoog te houden is door te hameren op de vrijheid van meningsuiting. Het klinkt paradoxaal, maar moslims en andere gelovigen in Nederland zijn wellicht het meest gediend bij vrijspraak van Wilders, en niet bij zijn veroordeling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden