Gekuist standaardwerk niet stem van Kok

AMSTERDAM - Van censuur is geen sprake, want de weergave van pijnlijke discussies in de ministerraad is ongekuist gebleven. Maar wie wat over de Nederlandse Antillen heeft gesuggereerd, is geschrapt. Als de auteurs van 'Knellende Koninkrijksbanden' dat niet hadden gedaan, was het standaardwerk voor twintig jaar in een kluis beland. Is daarmee een valse geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba ontstaan?

De auteurs prof.dr. Gert Oostindie en dr. Inge Klinkers hebben eieren voor hun geld gekozen. ,,Je kunt je afvragen welke politicus in verlegenheid zou zijn gebracht door de citaten'', zegt Oostindie nog steeds wat beduusd over zoveel moreel geweld van de kant van het kabinet. ,,Geen enkele, denk ik.''

Meer dan 1700 pagina's telt 'Knellende Koninkrijksbanden'. Er is vijf jaar aan gewerkt in opdracht van de regering. De onderzoekers mochten grasduinen in de notulen van de ministerraad. Zoals gebruikelijk tekenden ook Oostindie en Klinkers de belofte de besprekingen in het kabinet te objectiveren. De drukpers stond in november 2000 al op scherp, toen ambtenaren van het departement van de minister-president de productie blokkeerden. De schrijvers zouden te royaal putten uit de verslagen.

Opnieuw staat de machinerie klaar voor publicatie. Ondertussen is heel wat strijd geleverd. ,,Vogelvrij voelden we ons. We wisten niet wat we fout hadden gedaan. Opeens kwamen ze met de meest onbenullige wijzigingen. Niet om de inhoud. Uit principe werd alles wat ook maar in de buurt van een persoon of citaat kwam, onschadelijk gemaakt.'' Dat daarmee niet meer is te traceren welke bewindspersoon een bijdrage heeft geleverd, is overigens niet zo. ,,Uit andere bronnen konden we natuurlijk gewoon citeren'', zegt Oostindie met een glimlach.

Waren de zittingen van de ministerraden over de Antillen dan zo heftig, dat Koks ambtenaren zo in een kramp schoten? ,,Nee, wat opvalt is de eensgezindheid binnen de regeringen. Partijpolitiek speelt geen rol. Of het nu een PvdA'er, een VVD'er of CDA'er is, Nederlandse politici vormen op dit dossier één blok.''

De onderzoekers ondekten dat al tijdens de naoorlogse kabinetten Drees in het diepste geheim werd onderzocht of er geen immigratiestop kon worden ingevoerd voor 'koloniale migranten'. Ook de regeringen erna lieten dat uitzoeken. Oostindie: ,,Het collectieve politieke geheugen is gering. Steeds hadden die speurtochten dezelfde uitslag: wettelijk zou het nog wel kunnen, politiek is zo'n beperking ongewenst en praktisch onuitvoerbaar.''

Vanaf de opstand in 1969 tot 1989 is de Antillenpolitiek gericht geweest op onafhankelijkheid. In 1990 geeft Nederland toe: de Antillen en Aruba zijn binnen het koninkrijk beter af dan los ervan. Oostindie: ,,Vanaf die datum probeert Den Haag meer grip op de eilanden te krijgen. Dat mislukt doorgaans, omdat volgens de afspraken in het Statuut alle rijksdelen moeten instemmen. Een betrokkene stemt alleen in met meer bemoeienis als het niet anders kan of als het goed uitkomt.''

Uit de notulen door de jaren heen blijkt geen echte interesse voor de gebieden overzee. ,,Als er iets aan de hand is, zoals bestuurlijk ingrijpen op Sint-Maarten, dan wordt gezegd: doe maar, we horen wel hoe het afloopt.'' Of de discussie gaat volgens een vast stramien. 'Ze dienen financieel strak gehouden te worden', bepleit de ene minister. Waarop de ander zegt: 'Dan komen er wel meer deze kant op'.

Bespiegelingen van politici waarvan het volk niet zou mogen weten van wie ze afkomstig zijn? Oostindie: ,,Wij gaan ervan uit dat op Koks ministerie wordt gedacht: als dit eenmaal is toegestaan, moet dat ook voor andere wetenschappelijke studies van de notulen van de ministerraad gelden. Voor die precedentwerking is men doodsbang. Het is jammer dat de couleur locaal eruit gesneden is, maar daarmee is 'Knellende Koninkrijksbanden' zeker niet his master's voice geworden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden