Gekraakt én bejubeld Werk Kylian gemengd ontvangen in Verenigde Staten

AMSTERDAM - Met spanning werd er naar uitgezien. Hoe zou, na acht jaar niet meer in New York te hebben opgetreden, het recente werk van Jiri Kylian ontvangen worden? En daarbij, het Nederlands Dans Theater maakte niet eerder zo'n uitbreide toernee door de VS, waarbij alle groepen, NDT 1, 2 en 3, tegelijk optreden en buiten de VS ook nog in Canada. De eerste recensies over NDT1 waren negatief, bij het tweede programma was er veel lof voor deze 'Hollandse meester'.

ISABELLE LANZ

Voor het eerst sinds 1986 staat het Nederlands Dans Theater op het podium in New York, de stad die nog steeds het aura draagt het 'Mekka van de dans' te zijn. In tegenstelling tot voorgaande keren - onder Kylian voor het eerst in 1979 - is nu het héle gezelschap op tournee. Die begon voor NDT 1 in Canada, terwijl NDT 3, de ouderengroep, eerder dit jaar in The Jacobs Pillow Festival (VS) optrad.

Het zwaartepunt van de tournee ligt in New York. Alledrie de groepen treden dan in de maand oktober in verschillende theaters - The Majestic Theatre en The Brooklyn Academy of Music - op, alvorens weer uiteen te gaan: NDT 1 vervolgt haar trip naar Orange County (Californië), NDT 2 - de jongerengroep - gaat na haar Newyorkse optreden komende week naar Princeton (New Jersey) en NDT 3 reist door naar Toronto.

Na de zomervakantie werd in de studio's van het NDT alles op alles gezet om de programma's op z'n best te kunnen presenteren. Jiri Kylian, artistiek directeur van de drie groepen en tevens maker van tien van de choreografieën die nu uitgevoerd worden, was speciaal tweeeneenhalve maand achtereen in huis om de stukken perfect te zetten. Niet alleen de eerste, maar ook de tweede cast kreeg zijn persoonlijke aandacht, terwijl artistiek leiders Gérald Tibbs (NDT 2) en Arlette van Boven (NDT 3) dag in dag uit de stukken bij hun groepjes repeteerden. Voor NDT-3-danser Gary Christ maakte Kylian speciaal de solo 'Double You' die in november pas in Nederland te zien is. Voor het derde staflid, Glenn Edgerton, betekent deze tournee zijn afscheid van het podium als danser, waarna hij zich geheel aan zijn taak als artistiek leider van NDT 1 zal wijden. Kylian verheugde zich enorm op de tournee en leek bij de voorbereidingen ook erg zelfverzekerd èn ontspannen. Maar de dansers wisten wel beter: stiekem was hij toch erg nerveus, zei één van hen.

Als het openingsprogramma van NDT 1 in New York koos Kylian het in 1988 gemaakte 'Japanse' ballet 'Kaguyahime', dat onlangs nog op televisie te zien was. Het stuk was in Nederland en in de rest van Europa een groot succes en werd in Japan zelfs met laaiend enthousiasme ontvangen. Maar smaken verschillen en soms fors ook, want 'Kaguyahime' viel die eerste avond in New York niet goed als we afgaan op de danspers. 'Teleurstellend' noemde de gezaghebbende recensente van The New York Times Anne Kisselgoff het stuk, waarbij zij het Japanse sprookje van de mooie, duimhoge maanprinses die afdaalt naar de aarde vergelijkt met de filmstory 'E.T.'! Het speet haar dat de anders zo inventieve danstaal van Kylian nu zo gewoon en conventioneel was. Dat oordeel was nog mild vergeleken bij het commentaar dat Clive Barnes gaf, de gevreesde criticus van The New York Post die als een caesar de duim maar hoeft op of neer te houden en het theater is óf de dag erop uitverkocht, óf blijft wekenlang leeg. Barnes kan het plastisch uitdrukken: de muziek van Japanse eigentijdse componist Maki Ishii noemde hij een oninterressant bastaardprodukt en ook hij vond de dans conventioneel in plaats van poëtisch en inventief, zoals Barnes voorheen van Kylian gewend was.

Het leek dus even of de tragische geschiedenis van 1986 zich zou herhalen. Toen sabelden Newyorkse critici Kylians meer theatrale en verkennende werk neer, Clive Barnes voorop. Het werd onder meer uitgemaakt voor European trash, wat de choreograaf zich destijds vreselijk aantrok. Temeer omdat hij zes jaar daarvóór in het Newyorkse City Centre Theatre en in het gerenommeerde Metropolitan Opera House (of Music), bijgenaamd The METS, zijn internationale doorbraak mocht vieren en voor de groep de deuren wereldwijd opengingen.

Maar, zo schreef Barnes nu naar aanleiding van dit eerste programma, het beste moet nog komen. Daarmee bedoelde hij het black and white-programma van NDT 1, een bundeling van de reeks dansstukken die Kylian in de periode 1988-1993 maakte. Die reeks opent met het fascinerende 'No more play' en sluit af met het mysterieuze meesterwerk 'Whereabouts Unknown'. Belangrijker wellicht dan Barnes' oordeel over het artistieke zijstapje 'Kaguyahime' was zijn mening over dit tweede programma. Die kan inderdaad beschouwd worden als een krachtige samenvatting van de visie waar Jiri Kylian de afgelopen periode voor staat. Alle vijf stukken, waaronder ook 'Petit Mort', 'Sarabande' en 'Falling Angels', zijn in Nederland en elders indertijd werkelijk overladen met goede kritieken: aan enkele ervan zijn ook belangrijke prijzen toegekend. Kylian zelf staat pal achter dit werk waarin enerzijds allerlei lijnen uit de voorgaande periode worden doorgetrokken maar waarbij anderzijds sprake is van een stijlbreuk, een moderne signatuur te zien is.

Dat NDT 1 dit werk brengt binnen het kader van het Next Wave Festival, een eigentijds dansfestival dat in The Brooklyn Academy of Music (BAM) wordt gehouden, is veelzeggend. Dit is geen werk voor de behoudende allure van de METS maar voor het meer progressief, intellectueel ingestelde publiek van de BAM. Ook qua afmeting zal het in dat theater beter passen.

En wat vonden Clive Barnes en Anne Kisselgoff van dit tweede programma? Barnes streepte zijn eerste indrukken naar aanleiding van 'Kaguyahime' door en keek zijn ogen uit bij het tweede programma dat hij met loftuitingen overlaadde: hij vond de voorstelling een 'absolute knockout' en noemt Kylian één van de grootste choreografen in de wereld. Ook Kisselgoff werd blijkens haar iets gereserveerdere toon toch overtuigd door dit tweede programma, waarvan zij vooral 'Whereabouts Unknown' en 'Petit Mort' bewonderde. Zij signaleert Kylians veranderde stijl, die naar haar idee krachtig bleef, aan de aarde ontsprongen, natuurlijk en individueel.

Los van het oordeel over de choreografieën staat het haast gelijkluidende oordeel over de kwaliteit van de groep. Een recensent van een Canadese krant gaf het dikste compliment door te stellen dat de alle 32 dansers van NDT 1 solisten zijn en dat het bovendien de best geselecteerde dansers in de wereld zijn, een oordeel dat in New York werd bevestigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden