Gekozen waakhond

Teun Lagas

Uitgewrongen en weemoedig, noemt hij zichzelf na het sluiten van zijn laatste vergadering. Frans Weisglas is ’uitgewrongen’ omdat hij die dag twaalf uur lang in de verhoogde voorzitterstoel zat.

De zwanenzang van het vertrekkende parlement duurt uiteindelijk tot tien over twee in de nacht. Solo-kamerlid Gonny van Oudenallen klikt nog snel even een fotootje om nooit te vergeten dat ze hier echt heeft gezeten. Tegen de regels, maar Frans Weisglas ziet het niet wanneer hij na vierenhalf jaar voor het laatst als voorzitter de zaal uit sloft.

Weemoedig was hij al begin dit jaar. Toen kuierde hij door de wandelgang waar de portretten hangen van alle oud-voorzitters van de Tweede Kamer. Vergeelde pentekeningen van Frans Joseph van Thiel, Anne Vondeling, Dick Dolman, Piet Bukman, ’Jeltje’ als enige vrouw. Op dit moment vraagt Weisglas zich nog af: kom ik hier bij na de komende verkiezingen al tussen te hangen of pas in 2011?

De bijl is nu al gevallen. Nadrukkelijk zegt hij dat het zijn eigen besluit was te stoppen. Hij ontkent druk uit de fracties te hebben gevoeld om zich niet meer als voorzitter herkiesbaar te stellen. Op de achtergrond moet hij het lisperen onder de leden echter hebben gehoord. Wie de afgelopen maanden in de wandelgangen luisterde, hoorde dat de Tweede Kamer toe is aan een opvolger op ’de stoel’.

Daarmee verlaat één van langstzittende kamerleden het parlement. Ex-diplomaat Frans Weisglas kwam al in 1982 binnen in de ’succesgeneratie’ van de VVD, die onder leiding van Ed Nijpels de liberale fractie wist op te stoten tot 36 zetels. Hij zag Lubbers nog diens eerste kabinet formeren.

Door zijn nek uit te steken kreeg hij in 2002 zijn ’mooiste baan in de politiek’. In de vernieuwingsdrift na de Fortuyn-revolte besloten de fracties voor het eerst tot een open, vrije stemming over de voorzitter, zonder de gebruikelijke bindende afspraken vooraf. De VVD-Kamerleden zouden echter de naam van Annemarie Jorritsma invullen. De fractieleiding was niet blij toen hun eigen Frans Weisglas zichzelf toch kandideerde via een sollicitatiebrief aan het parlement. Hij won. En won na de verkiezingen van 2003 opnieuw, van de CDA-kandidaat Gerda Verburg en D66’er Thom de Graaf.

Als eerste Kamervoorzitter met zo’n glashelder mandaat voelde Frans Weisglas zich gesterkt om procedurele vernieuwingen door te voeren. Het lukte gedeeltelijk. Kleine partijen die een spoeddebat willen worden nu moeilijker geblokkeerd door de groten. Er kwam een burgerinitiatief, zodat de kiezers onderwerpen op de kameragenda kunnen krijgen. Zijn pleidooi om minder moties en schriftelijke vragen in te dienen had geen effect onder de leden, die deze papierwinkel in stand houden omdat ze nu eenmaal allemaal hun eigen ei willen leggen.

De forse profilering van deze vrij gekozen voorzitter, die als gewoon kamerlid al zeer bedreven omging met de media, ging veel Kamerleden te ver toen hij zich over partijpolitieke kwesties begon uit te spreken. Dat Weisglas mopperde over al die afgesplitste eenlingen, zoals Wilders, Lazrak, Nawijn of ten slotte Van Oudenallen, konden ze in de meeste fracties nog wel begrijpen. Maar toen de onafhankelijk geachte voorzitter steeds harder begon te klagen over de doorgeslagen vernieuwingsdrang op de kieslijsten kreeg hij echte tegenwind. Natuurlijk verdwijnen veel ervaren oude rotten uit het parlement, maar Weisglas had zich niet te bemoeien met partijstrategie. In de VVD ergerden ze zich net zo goed aan sommige van zijn openbare politieke keuzes, zoals aanvankelijk voor lijsttrekkerkandidaat Rita Verdonk.

Tegenover ministers opereerde hij als een grommende waakhond op het erf van de Tweede Kamer. Bewindslieden die grappen maakten over Haags geneuzel in het parlement? Ze kregen met Weisglas te maken. Partijgenoot minister Remkes die op de Tweede Kamer wilde bezuinigingen? Hij moest ’met zijn tengels van het budget afblijven’. In de laatste vergadering deze week verscheen staatssecretaris Van Geel te laat: file-probleempje. Weisglas legde hem gedecideerd uit: „Mijn onderwijzer zei altijd in zo’n situatie: dan moet je op tijd weggaan”.

Onverbloemd genoot de voorzitter van zijn ontelbare ontmoetingen met buitenlandse politici of diplomaten, in het Haagse ambassade-cocktail-circuit. Openlijk somber was hij over de toenemende druk om de beveiliging op het Binnenhof op te voeren. Geert Wilders, met de dood bedreigd, prijst hem echter voor zijn inspanningen op dat front. Ook persoonlijk, want in persoonlijke contacten was Weisglas sterk. Wilders: „Toen het echt erg was, belde hij me vrijwel elke avond.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden