Geknoei met testresultaten was complot om medailles te oogsten

Zomersporters, wintersporters en paralympische sporters: vrijwel alle takken van sport draaiden mee in het Russische dopingcircus. Hoe werkte het?

Het dopingschandaal in de Russische sport is nog groter dan gedacht; meer dan duizend sporters zijn betrokken geweest bij operaties om positieve dopingtests buiten het zicht van de internationale autoriteiten te houden. Zomersporters, wintersporters en paralympische sporters; vrijwel alle takken van sport draaiden mee in het Russische circus.

Dat blijkt uit de tweede en afsluitende rapportage die de Canadese expert Richard McLaren gisteren presenteerde in opdracht van de werelddopingautoriteit Wada.

"We hebben nu vastgesteld dat het verduisteren van testresultaten teruggaat tot 2011 en is doorgegaan tot na de Olympische Winterspelen in Sotsji in 2014", zei McLaren gisteren. "In die periode heeft de verduistering zich ontwikkeld van een amateuristisch gebeuren tot een geïnstitutionaliseerde operatie en een medailles oogstende samenzwering."

Het rapport laat onder meer zien dat er tijdens de Winterspelen in Sotsji is geknoeid met de urinestalen van enkele tientallen Russische atleten. Bij twee Russische ijshockeysters werd in de urine mannelijk DNA aangetroffen. En drie medaillewinnaars hadden in hun urinemonsters zoutwaarden die fysiologisch onmogelijk zijn in een levend mens. Tijdens de Paralympics die in 2014 op die Spelen volgden, is met de urinestalen van zeker zes medaillewinnaars geknoeid, aldus McLaren.

Herman Ram, directeur van de Nederlandse dopingautoriteit is onder de indruk van het rapport: "In omvang en systematiek is de Russische dopingfraude nog groter dan we al dachten. De schaal is enorm. Het is voor de Russische autoriteiten een gigantische investering geweest. Ik denk dat geen enkel ander land tot een operatie van deze omvang in staat is."

Het rapport, zegt Ram, laat ook zien hoe Wada de Russische machinerie heeft gefrustreerd. De mondiale dopingautoriteit heeft eerder de wind van voren gekregen, omdat zij nauwelijks reageerde op de eerste informatie van Russische klokkenluiders. Maar in dit rapport wordt duidelijk dat zij het na de Spelen van Londen in 2011 de Russen lastiger is gaan maken.

undefined

Hoe werkte het Russische circus?

stap 1 Positieven laten verdwijnen

Na beroerde resultaten tijdens de Winterspelen van Vancouver in 2010 wordt in Rusland een methode opgezet om sporters die er niet in slagen dopingcontrole te ontwijken of ter plekke te misleiden alsnog uit zicht te houden. Spil is nota bene het Moskouse lab van de Russische antidopingautoriteit. Die voert in zijn database een schoon testresultaat in, ook als de urinestaal in kwestie allesbehalve schoon is. Gewoon data vervalsen dus.

undefined

stap 2 De stalen verwisselen

Als de mondiale dopingautoriteit Wada in 2012 begint met het opvragen van dopingtests die Moskou in de vriezer heeft, wordt duidelijk dat het simpel vervalsen van data op enig moment aan het licht zal komen. Het Russische lab weet dat met wisseltrucs van verschillende monsters nog een tijd te voorkomen, maar beseft dat het een manier moet vinden bij de inhoud van die monsters te komen.

undefined

stap 3 De urine vervangen

De hele wereld gebruikt dezelfde flesjes voor het bewaren van urine- of bloedmonsters die worden gebruikt voor het testen op doping. Die flesjes worden gemaakt door de Zwitserse firma Berlinger.

Voor de marktintroductie heeft Berlinger een forse beloning uitgeloofd voor degene die zo'n flesje weet te openen en weer te sluiten zonder de metalen afsluiting te beschadigen en sporen achter te laten. Dat lukt niemand.

Maar de Russen slagen erin. Volgens het Wada-rapport hebben ze daarvoor het soort gereedschap gebruikt waarmee de tandarts in je kiezen pulkt, en smalle metalen strips. Beschadiging die daardoor worden achtergelaten zijn nauwelijks te zien.

undefined

stap 4 Doek

Er komen steeds meer klokkenluiders, Russische atleten die vertellen wat er in het dopingcircuit gebeurt. Dat leidt tot krantenartikelen en documentaires in de westerse wereld en een groeiende activiteit van Wada op Russische bodem. Het Russische team dat zich heeft bekwaamd in het openen van de flesjes van Berlinger wordt in zomer 2015 ontbonden.

Dat die flesjes toch opengemaakt kunnen worden, verbaast Herman Ram van de Nederlandse dopingautoriteit. "Ik zou graag zien hoe ze dat nou precies deden." Daar zal een technische verbetering op moeten volgen. Maar zelfs wanneer een urinemonster ongemerkt wordt vervangen, is dat in principe te achterhalen.

Met de urinestroom komen in de regel wat lichaamscellen mee. DNA dus, dat gelinkt kan worden aan de eigenaar.

DNA-analyse is een methode om de band tussen urinemonster en sporter met zekerheid vast te stellen. Maar die wordt niet standaard toegepast, want hij kost kapitalen. "In een wereld van onbeperkte middelen zou dat kunnen", zegt Ram, "Maar die hebben we niet."

Alleen wanneer gerede twijfel bestaat over de herkomst van een urinemonster, wordt een DNA-test uit de kast gehaald. Vandaar dat in Sotsji ijshockeysters konden opduiken met mannelijk DNA.

Ram: "Men heeft ook al eens een man gezien die zwanger bleek te zijn."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden