Geïllustreerde broeierigheid in Pasolini’s ’Orgia’

Het meisje (Sofieke de Kater) schreeuwt het uit. (FOTO SERGE LIGTENBERG) Beeld
Het meisje (Sofieke de Kater) schreeuwt het uit. (FOTO SERGE LIGTENBERG)

’Orgia’ van Pier Paolo Pasolini door De Appel. Bewerking/regie: David Geysen. In Appeltheater, Den Haag t/m 24/1, Amsterdam 26/31-1-09. Info: www.toneelgroepdeappel.nl

Soms is het beter niet te acteren. Is een gedachte die al kijkend bij me opkomt, en die ik maar niet meer kwijtraak. Net zomin als het gevoel dat er iets niet klopt in deze voorstelling. Maar waar het hem nou precies in zit?

Aan het begin, met het zaallicht nog aan, vertelt een Man (Bob Schwarze) het publiek dat hij net dood is –„eindelijk iemand die goed gebruik heeft gemaakt van de dood”– en gaan wij met hem terugblikken hoe dat in elkaar zit. Het wordt donker op het toneel en dat blijft het, inclusief de in spotlights gevangen scènes, goeddeels. Alsof wat daar gebeurt het kleinburgerlijke licht niet kan verdragen.

Een Vrouw (Isabella Chapel) verschijnt. De Man praat behoorlijk agressief op haar in. Er komt zelfs geweld bij te pas. Een stoel wordt kapot geslagen. De Vrouw gaat er wel/niet/wel in mee. Zij ontkleedt zich, transformeert zich even tot hoertje. Om daarna, na hun kinderen te hebben omgebracht, zichzelf te verdrinken en aldus te verdwijnen „als een zucht in de wind.”

Het Meisje (Sofieke de Kater), dat dit alles door deurramen en gaten in de wand heeft gevolgd, wordt vervolgens door de Man als straathoertje zijn huis binnengesleept en gedwongen hetzelfde te doen. Maar zij vlucht. Als de Man, een kleine twee uur later, het zaal- en werklicht weer aanknipt, suggereert dat, dat de klus is geklaard. Ook hij heeft zichzelf gedood, maar het familiedrama heeft me geen seconde geraakt.

Geen moment word ik meegenomen door de taal van de tekst. Met mijn verstand kan ik min of meer begrijpen, dat het een diep duiken in de duistere krochten van de ziel moet verbeelden, dat Man en Vrouw elkaar meeslepen in perverse fantasieën, maar zich daar ook weer voor schamen. Dat zij, vanwege die schaamte voor de vermaledijde bourgeois buitenwereld, de dood zoeken als ultieme vrijheid.

Mijn gevoel wordt intussen totaal afgeleid door het kunstmatig oproepen van broeierigheid: het schemerlicht, de opgewonden dictie, het hitsige spel, het gekoekeloer. Als de Man zegt: „Laat je wonden zien” en de Vrouw haar lijf en felrode striemen ontbloot, haak ik helemaal af.

Binnen het concept doen de acteurs bewonderenswaardig hun best, met zelfs een enkel mooi verstild moment van Chapel en De Kater. Maar de fysieke regie-opvatting van David Geysen is een onoverkomelijke barrière voor de toch al complexe tekst. Hij illustreert in plaats van het publiek mee te zuigen in de associatieve kracht van de woorden. Dan hoeft een acteur ogenschijnlijk niet veel te doen, maar kan de toeschouwer de energie van intens acteren meebeleven. En als het dan nog niet lukt om de betekenis van ’Orgia’ over te brengen, is het de schuld van Pasolini en niet van de regie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden