Opinie

Gehoorzaamheid maakt vrij

Beter is het om te kiezen waarvoor je niet gekozen hebt. Je schikt je naar de dingen, in plaats van te proberen die naar je eigen wensen te plooien.

Kijk toch hoe de herfstwolken over het voorhoofd van broeder Plechelmus jagen. Hij had graag koster willen zijn in de kloosterkapel. Maar de wijze abt, aan wie hij gehoorzaamheid heeft beloofd, zet hem aan het werk op het kerkhof. Ook een soort kosterswerk, maar dan in de regen en kou.

Dat vindt hij niet leuk, o nee. Zijn ’ik’ heeft in een lange evolutie geleerd om voor zichzelf op te komen. Dat is goed, want anders was er misschien helemaal geen broeder Plechelmus geweest om het mos van de grafstenen te schrapen. Het ’ik’ volgt echter alleen zijn eigen instincten en behoeften. Daarom verzet het zich tegen de abt die daar dwars tegenin gaat.

Gehoorzaamheid is kiezen waarvoor je niet gekozen hebt. Zelf beschouw ik de huidige fase in mijn leven daarom maar als een oefening in gehoorzaamheid. Er gebeuren allerlei dingen die zich aan mijn controle onttrekken.

Op zich is dat niet bijzonder. Het begon al met mijn geboorte. Daar heb ik ook niet voor gekozen. Ineens was ik er, luid protesterend. Maar het leven heeft zich daar nog nooit wat van aangetrokken.

Daar kunt u vast van meepraten. Uw partner liep weg. Of uw kind doet dingen waar je het niet mee eens bent. Of, iets heel anders, u werd opa terwijl u net even de andere kant opkeek.

Ons ’ik’ kan zulke zaken verdringen of weren. Ironisch is dat die specialist in overleven zo aan zijn eigen verzet te gronde kan gaan. Broeder Plechelmus zal bijvoorbeeld de chrysanten mopperend te weinig water geven en de buxus teveel. Niet eens expres, maar omdat hij de hem opgedragen taak niet met liefde en aandacht verricht. Hij laat een hark met de punten omhoog liggen, zodat de limousine van de handelaar in kloosterbier een lekke band krijgt. En ’s nachts kauwt onze arme broeder van nijd op zijn kussen waaronder een hartkwaal op de loer ligt.

Beter is het om te kiezen waarvoor je niet gekozen hebt. Je schikt je naar de dingen, in plaats van te proberen die naar je eigen wensen te plooien.

Op dat moment verschuift het ’ik’ van het centrum van ons leven naar de rand. We gaan leven vanuit een totaal nieuw centrum dat geen last heeft van rancune en nijd, zelfs niet van vergankelijkheid. Het besef daarvan is universeel en het wordt, met allerlei nuances, met vele verschillende namen aangeduid. Van ’atman’ of ’boeddha natuur’ in het verre oosten, ’evenbeeld van God’ in de joodse traditie en ’Geest’ of ’Christus’ in het christendom, tot en met het ’ware Zelf’ van Kierkegaard of Jung.

Vergrijsde calvinisten herinneren zich de Heidelbergse Catechismus nog wel, Zondag 10: alle dingen komen ons niet bij toeval toe, maar uit Gods vaderlijke hand.

Let wel: dit is een religieuze tekst en moet als zodanig gelezen worden – niet als de mechanische beschrijving van een hemelse flipperkast waarop nu eens ’ziekte’ dan weer ’echtscheiding’ oplicht.

In Zondag 10 schuilt een diepe spirituele waarheid: wat mij ook overkomt, als ik daar goed mee omga kan het mij helpen om uit mijn nieuwe centrum te leven – uiteindelijk uit God. De katholieke filosoof Montaigne, land- en tijdgenoot van Calvijn, zei ongeveer hetzelfde: ’Voor een christen is het voldoende wanneer hij gelooft dat alle dingen van God komen‿ en ze daarom positief opvat, in welke vorm ze hem ook gezonden worden.’ Het leven zelf is een wijze abt.

De dingen positief opvatten betekent niet dat je ze goedkeurt. U wordt niet geacht te juichen wanneer u werkloos wordt. U hoeft niet te applaudisseren voor uw in drugs dealende zoon (bij opa worden is dat overigens wel raadzaam).

Zulke gebeurtenissen slaan uw ’ik’ echter wel mooi de controle uit handen. Bijbels gezegd: ze zijn een beproeving.

Blijven we ons daartegen verzetten (en ook opa worden kan wennen zijn), dan worden we als broeder Plechelmus. Ze aanvaarden is het begin van verandering.

Als broeder Plechelmus echt gehoorzaam was geweest, zou hij met het krabben van de grafstenen ook zijn ziel hebben schoon geschraapt. Misschien dat de vallende bladeren hem ’het ontzaglijke lef van een moment van overgave’ (T. S. Eliot) hadden gegeven. Misschien dat de stenen hem ingebed zouden hebben in een groter geheel, met het besef dat er geen Plechelmus ter aarde valt zonder de hemelse Vader. Misschien dat de chrysanten hem met een witte buiging hadden verzocht hen op het bureau van de verraste abt te plaatsen.

Gehoorzaamheid maakt vrij. Daarom kon de hervormer Maarten Luther in één adem zeggen: ’Een christen is een vrije heer over alle dingen en niemand onderdanig. Een christen is een gehoorzame dienaar van alle dingen, en ieder onderdanig.’

Maar waar blijf ik dan? piept de Plechelmus in mij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden