Opinie

Geheugen-college

Het programma ’Profiel’ heeft een vaste basisplaats op Nederland 2. De netmanager stelt de biografieënserie altijd op. Al sinds 2002, toen de Humanistische Omroep, de KRO en de IKON ermee begonnen.

Maar er zitten ook sterkere uitzendingen tussen. Zo eentje als afgelopen woensdag, bijvoorbeeld. Toen had HUMAN ’dienst’ en viel de eer te beurt aan de psycholoog Douwe Draaisma (1953).

De bijzonder hoogleraar van de Rijksuniversiteit van Groningen is gespecialiseerd in het menselijk geheugen en schreef al verschillende boeken over het onderwerp, waaronder het gelauwerde ’De Heimweefabriek, geheugen, tijd en ouderdom’.

Filmmaakster en fotografe Marjoleine Boonstra begon zich door Draaisma’s boeken ’af te vragen wie ze was en of ze echt wel de identiteit had die ze dacht dat ze had’. Een goede reden hem eens op te zoeken.

Toen ze Draaisma ontmoette was het eerste dat de deskundige zei: „Vertel me hoe oud je bent en ik zeg wat je herinneringen zijn." Meteen de kern van zijn betoog, want de belangrijkste boodschap luidde: onze leeftijd is bepalend voor wie we zijn, niet zozeer ons karakter of temperament.

Maar Draaisma deelde meer interessante gedachtes met ons, die allemaal te maken hadden met dat raadselachtige geheugen van ons. Zo bewandelen we zogeheten ’levenstrappen’, die in leeftijdscategorieën zijn in te delen.

„Zou je met mij de trap op kunnen gaan van je eigen leven?" vroeg de interviewster. Dat wilde Draaisma wel en wij ook, want het was ergens ook onze trap, natuurlijk. We leerden dat er niet slechts één manier van vergeten is of terughalen. „Er zijn net zoveel soorten van vergeten als van herinneren." En dat ons ’zijn’ - wat we vinden, hoe we ons vormen - inderdaad gebonden is aan leeftijd.

Als voorbeeld noemde Draaisma de popmuziek. Die nestelt zich in een bepaalde periode in ons geheugen en dan ontwikkelt het zich nauwelijks meer. „De mooiste muziek werd gemaakt toen ik 20 was. Daarna ging het hard achteruit en dat denkt iedere generatie van de muziek van de volgende generatie."

Herkenbaar en ook bekend bij reclamemakers, die producten voor een bepaalde leeftijdsgroep vergezellen met muziek uit de tijd dat voor hen ’muziek nog goed was’. Of toen we er nog goed uitzagen, waar adverteerders eveneens op inspelen door modellen in te zetten die zeker een generatie te jong zijn voor bepaalde producten.

En neemt het geheugen ook niet een loopje met ons? Neem de kinderfoto’s. Draaisma: „Niemand heeft ooit een foto gemaakt van hoe de kinderen ruzie maakten. Dat zijn niet de momenten waarop je je fototoestel pakt."

Zo werd het geen echt profiel van Douwe Draaisma. Het werd een college. Met als fraaiste zin - de hoogleraar is ook een man van de taal:

,,Af en toe kun je je herinneren dat je iets was vergeten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden