Geheimen van een smerige zee

De ene kapitein gooit achteloos een koelkast in zee, de ander vindt die in zijn net en brengt zijn 'bijvangst' terug aan land. Fishing for Litter moet voorkomen dat de zeebodem dichtslibt met troep.

Wasmachines, koelkasten, fietswrakken: kapitein Martien van den Burg kan het zo gek niet bedenken, of hij heeft het wel eens in zijn visnet gehad.

Zijn bemanning op de Wieringer 160 heeft er een halve dagtaak aan om de afvalstukken tussen hun gebruikelijke vangst, de langoustines, uit te pikken. Jaarlijks belandt er zo'n 20 miljoen kilo afval op de bodem van de Noordzee, en dat kunnen de bodemvissers voelen. Tijdens het vissen komt het als gratis bijvangst in hun netten terecht, met gescheurde netten en besmeurde vis als gevolg. Om daar iets aan te doen, vaart de boot van Van den Burg mee bij 'Fishing for Litter': een grootschalig schoonmaakproject op de Noord- en Waddenzee dat de 'plastic soep' aanpakt.

Het project draait sinds 2002, in 36 havens in Nederland, Schotland, Engeland en Zweden. Zo'n honderd Nederlandse schepen doen mee: zij krijgen big bags mee aan boord, waarin ze de troep kunnen deponeren die ze bij het sorteren van hun visvangst tegenkomen. Terug in de haven laten de schepen de zakken achter bij afvalinzamelaars, die de rommel verwerken en grotendeels recyclen. Zo viste De Wieringer 160 vorig jaar 84 big bags met afval op uit de woeste baren van de Noordzee. "In één zo'n zak gaat 200 kilo troep, dus reken maar uit", vertelt Van den Burg. Er zijn weken dat zijn schip 800 kilo afval opvist, ten opzichte van 6000 kilo vis. Het gemak waarmee de vervuilers, voornamelijk grote vrachtschepen, hun rommel overboord gooien, maakt de kapitein goed kwaad. "De zee is geen vuilnisbak: die rotzooi hoort hier niet."

"Het Fishing for Litter project maakt de zeegebruikers bewust van het afvalprobleem, en moedigt ze aan om mee te werken aan de grote schoonmaak", vertelt Bert Veerman, voorzitter van Kimo Nederland en België, een internationale organisatie die toeziet op het milieubeheer van de Noordelijke zeeën in Noord-Europa. "Jaarlijks maken meer dan 280.000 schepen gebruik van de Noordzee. Helaas nemen die hun afval niet altijd netjes mee aan wal. Veel schippers gooien afval lukraak overboord, vaak uit gemakzucht en gewenning. Of omdat ze gewoon niet beter weten."

Hoewel het ze extra werk kost, doen de schepen belangeloos mee aan het project. Van den Burg: "Het kost ons wel eens een hoop werk om de troep die we vinden uit de netten te snijden. Maar we gooien het liever in een big bag dan terug in de zee. Anders komt het de volgende keer weer in ons net terecht." Bovendien merkt de kapitein dat de wateren waar hij vist ook echt schoner worden. "Vooral bij storm, dan komt de troep los uit de bodem. Op de stukken waar wij hebben schoongemaakt, wordt dit nu steeds minder." Ook niet onbelangrijk is de imagoboost die het project de vissers geeft. Volgens Veerman is dat voor steeds meer vissers een reden om aan het project deel te nemen.

En dat vindt hij maar goed ook. "Als er niets gebeurt, ontstaat er langzaam een plakkaat aan afval op de zeebodem. Al die troep heeft een enorme impact op het hele ecosysteem." Het afval bedreigt beestjes zoals plankton en garnalen die op de zeebodem leven, en beïnvloedt daardoor de hele voedselketen. Een ander probleem is dat veel vogels het plastic aanzien voor een lekker hapje. "Het plastic in hun maag maakt dat er geen plek meer is voor voedsel, waardoor hun weerstand vermindert en ze hun jongen niet meer kunnen voeren."

Naast het verwijderen van zee-afval, is het wegen en analyseren van dat afval ook onderdeel van Fishing for Litter. Veerman: "Zo krijgen we inzicht in de omvang en samenstelling van het afval uit zee. Ook komen we er zo achter wanneer de rommel gedumpt is, en wat de herkomst is." Die gegevens gaan naar de overheid en de Europese Commissie. "Hiermee hopen we overheden tot belangrijke beslissingen te drijven. De recente discussie over de vervuilende microplastics in verzorgingsproducten, is bijvoorbeeld aangewakkerd door een van onze onderzoeken."

Enkel met het opruimen van afval wordt het probleem immers nog niet opgelost, aldus Veerman. "Daar is meer voor nodig. Het probleem moet bij de kern worden aangepakt. Daarom streven we bijvoorbeeld ook naar een volgsysteem voor schepen, waarmee precies bijgehouden kan worden met hoeveel kilo afval een schip vertrekt en aankomt. Zo kun je schepen betrappen op afvaldump in zee." Met zo'n methode hoopt Kimo een gedragsverandering bij scheepsbemanningen te kunnen bereiken. "Maar zoiets moet wereldwijd geregeld worden, door internationale overheden. Wij kunnen er alleen maar hard voor pleiten."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden